بررسی‌های باستان‌شناختی شرق آذربایجان، فصل اول؛ شمال شهرستان نمین، استان اردبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

شرق شمال غرب ایران (استان اردبیل) باوجود آثار ارزشمند، در ادبیات باستان‌شناسی ایران کمتر شناخته‌شده و گاه نگاری آن بر اساس کاوش‌های حوزه دریاچه ارومیه شکل‌گرفته است. نمین به‌عنوان شرقی‌ترین بخش اردبیل از این موضوع مستثنی نیست. از زمانی که دمورگان فرانسوی در اواخر قرن 19 میلادی گزارش مختصری از کاوش‌های نمین ارائه نمود تاکنون گزارشی از فعالیت‌های باستان‌شناسی در این منطقه از آذربایجان ارائه نگردیده است. اولین فصل بررسی باستان‌شناختی شهرستان مرزی نمین که با مساحتی حدود 1100 کیلومترمربع در امتداد شمالی جنوبی در شرق استان اردبیل واقع گردیده؛ باهدف آغاز پژوهش‌های روشمند و هدفمند باستان‌شناختی در منطقه شرق آذربایجان جهت درک جایگاه و اهمیت باستان‌شناختی آن در دوره‌های مختلف فرهنگی و پر کردن خلأهای مطالعاتی موجود در حوزه شمال غرب ایرآن‌همچنین کوشش و فراهم کردن مقدمات جهت تعیین جایگاه فرهنگ‌های ادوار مختلف به‌ویژه پیش‌ازتاریخ منطقه موردمطالعه در جداول گاه نگاری شمال غرب ایران در پائیز 1394 انجام و طی آن 175 محوطه و اثر تاریخی ثبت گردید. نتایج بررسی‌ها نشانگر وجود الگوی خاص استقراری در دوران مفرغ و آهن با تمرکز بر قلاع استقراری و وجود گورستان‌های وسیع عمدتاً چهارچینه و کلان سنگی پیرامون آن‌هاست. در دوران تاریخی شاهد افزایش تعداد استقرارها و در دوران اسلامی شاهد به وجود آمدن استقرارهای بسیار وسیع می‌باشیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Archaeological Surveys in the East Azerbaijan: North of Namin, Ardebil Province

نویسندگان [English]

  • mohammad alizade 1
  • reza rezalo 2
  • karim hajizade 3
  • bheroz afkhmi 3
1 ardebil
2 ardebil
3 ardebil
چکیده [English]

Despite the valuable evidences in the northwestern Iran (Ardebil province) archaeology of this region is now remains unknown and its chronological order is located on the basis of the excavations carried out in the Urmia lake basin. Since French archaeologist De Morgan in early 20th century presented a brief report of excavations in pre-historic cemeteries around Namin, no other archaeological researches have been presented on the archaeology of this region and there is no clear understanding of the status of different historic and pre-historic periods. The first part of archaeological surveys of Namin was done in an area of about 1100 square kilometers in the eastern part of the plateau of Azerbaijan in 2015, during which 175 historical sites were identified. The results of fieldwork shows the presence of specific settlement patterns in Bronze and Iron Age by focusing on citadels and existence of vast cemeteries mostly containing burial of megalithic forms. In the study area apart from historical sites a number of Islamic sites also were identified.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Archaeological Survey
  • East Azerbaijan
  • Namin
  • Ardebil province
  • French Archaeologist De Morgan
  • Settlement Patterns
آجورلو، بهرام (1386)، فرآیند نوسنگی شدن آذربایجان، رساله برای اخذ درجه دکتری باستان‌شناسی، استاد راهنما: دکتر حسن طلایی، دانشگاه تهران، منتشرنشده.
بشکنی، امیر (1387)، «معرفی محوطه‌های پارینه‌سنگی کرانه‌های جنوبی دریای مازندران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران، منتشرنشده.
پورفرج، اکبر (1391)، «تبیین و گاه نگاری فرهنگ کورگانهای شرق شمال غرب ایران بر اساس کاوش...»، مطالعات باستان‌شناسی دانشگاه تهران، بهار و تابستان 1391، شماره 5، صص 82-59 .
حصاری، مرتضی؛ علی یاری، احمد (1391)، «مطالعه و گونه شناسی قبور کلان سنگی و تپه ای استان اردبیل»، مطالعات باستان‌شناسی دانشگاه تهران، بهار و تابستان 1391، شماره 5، صص 130- 113. 
حصاری، مرتضی؛ اکبری، حسن (1384)، «گزارش گمانه زنی تپه ایدیر اصلاندوز»، گزارشهای باستان‌شناسی 4 ، پژوهشکده باستان‌شناسی، صص 29- 13 .
خلعتبری، محمدرضا (1387)، «تحلیلی بر نتایج اولین فصل کاوش محوطه باستانی تول گیلان»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دوره 59، شماره 185-4، صص 76- 53.
رجبی، نوروز (1382)، «بررسی روشمند باستان‌شناختی دشتک میانکوهی دیشموک و دره لیراب ...» ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس، منتشرنشده.
رضالو، رضا (1386). ظهور جوامع با ساختار سیاسی و اجتماعی در دوران مفرغ جدید در حوزه جنوبی رود ارس با بررسی موردی داده‌های باستان‌شناسی قلعه خسرو، رساله دوره دکتری باستان‌شناسی، استاد راهنما:دکتر آذرنوش، دانشگاه تربیت مدرس، منتشرنشده .
رضالو، رضا (1388) ، گزارش مقدماتی سومین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان، سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکده باستا نشناسی (منتشرنشده).
رضالو، رضا؛ آیرملو، یحیی (1393)، «فرهنگ دوران مفرغ جدید و آهن I دشت اردبیل ...» ، پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، بهار و تابستان 1393، شماره 6، دوره چهارم، صص:84-65 .
ستودی نمین، فرحبخش (1378)، تاریخ و فرهنگ نمین، چاپ اول، نشر شیخ صفی الدین، اردبیل.
طلایی، حسن  (1385)، عصر مفرغ ایران، چاپ اول، تهران، سمت .
طلایی، حسن؛ آجورلو، بهرام (1387)، «درآمدی بر بازنگری عصر نوسنگی در آذربایجان»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 185 – 4، دوره 59، صص 99 – 77.
عرفانی نمین، لاله (1389) ، شکوه دیرین نمین، چاپ اول، تهران، گوهر دانش.
کارگر، بهمن (1374)، «بررسی و گمانه زنی در اهرنجان و قره تپه دشت سلماس»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه باستان‌شناسی، دانشگاه تهران، منتشرنشده .
کامبخش فر، سیف ا.... (1377)، گورخمره های اشکانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی .
ملک شهمیرزادی، صادق (1382)، ایران در پیش‌ازتاریخ از آغاز تا سپیده دم شهرنشینی، تهران، معاونت پژوهشی سازمان میراث فرهنگی کشور.
نعمت اللهی، بهروز (1380)، تاریخ جامع آستارا و حکام نمین، اردبیل.
ویت، مری؛ دایسون، روبرت (1382)، گاه نگاری ایران از حدود هشت هزار سال تا دو هزار سال پیش، ترجمه پورفرج و چایچی، تهران، نسل باران.
هژبری نوبری، علیرضا؛ پورفرج، اکبر (1385)، «تبیین دوران نوسنگی و کلکولتیک منطقه اردبیل براساس داده‌های باستان‌شناسی قوشاتپه شهریری»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 2– 180، دوره 57، صص21– 1.
..................... (1389) ، گزارش مقدماتی چهارمین فصل کاوش در گورستان خانقاه گیلوان، سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکده باستا نشناسی (منتشرنشده).
..................... (1391)، گزارش کاوش های گورستان خرم آباد مشگین شهر، سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی شهرستان مشگین شهر.
 
Burney, C.A, 1964. The Excavation at Yanik Tepe, Azarbaijan, third preliminary report, Iraq, 26 (1): 54-61.
De Morgan, J., 1905. Recherches au Talych Persaen 1901, in Necropoles des ages du Bronye et du fer, MOP VIII, Pp: 251- 345.
Dyson, Robert H., 1972. The Hasanlu project, 1961-1967, in: the memorial volume of the 5th international congress of Iranian art and archeology, 11th-18th April, 1968, Tehran, pp 39-58.
Dyson, Robert. H., & Pigott, V. C., 1975. Ḥasanlu, Iran 13: 182-85.
Dyson, Robert H. & Voigt, M., (eds.), 1989. East of Assyria: the highland settlement of Hasanlu, Expedition 31, no. 2–3.
Talai, H., 1984. Pottery evidence from Ahrenjan Tepe, a Neolithic site in the Salmas plain (Azerbaidjan, Iran), AMI, Band17, pp:7-17.
Rezaloo, R., 2012. Parthian burials at Khanghah Gilvan cemetry in Ardabil province, The International Journal of Humanities of Islamic Republic of Iran, 19 (1):97-108
Ingraham, M.L., & Summers, G., 1979. Stela and settlement in the Meshkin Shahr plain, northeastern Azerbaijan, Iran, AMI 12: 67-101.
Kroll, S., and Kleiss, W., 1992. Survey in Ost-Azarbaidjan 1991, AMI, 25: 1-46.
Kroll, S., 1984. Archaeologische fundplateze in Iranisch-ost-Azarbaidjan, AMI 17: 13-135.
Kleiss, W., 1969. Beridt uberzwei er kundun gsfahrten in nordwest Iran, AMI 2:7-119.
Summers, G. and Burney, C.A., 2012. Late Iron Age pottery from northwestern Iran: the evidence from YanikTepe, Ancient Near Eastern Studies, Supplemant 39: 269 -316