استقرارهای پیش از تاریخ دشت لوت، جنوب شرق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه تهران

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران

3 دانشگاه تهران

چکیده

دوازده فصل کاوش­های باستان­شناختی­ در محوطۀ شهداد، اهمیت حاشیۀ غربی بیابان لوت واقع در جنوب شرق ایران را به لحاظ باستان­شناختی افزون‌تر کرده است. در سال 1390 دشت لوت بررسی باستان‌شناختی شد، حاصل آن شناسایی 87 محوطۀ باستانی از هزارۀ پنجم پ.م تا دورۀ اسلامی بوده است. مقالۀ پیش­رو به زیستگاه­های پیش از تاریخ دشت لوت می­پردازد که متعلق به هزاره­های پنجم تا دوم پ.م هستند. به علت قرار گرفتن منطقۀ مورد مطالعه در مجاورت بیابان لوت، الگوی استقراری       پیش­از­تاریخ دشت لوت تحت­تأثیر منظرگاه بیابانی (Desert Landscape) پیرامونش بوده است. برهم­کنش­های انسان با محیط در منظرگاه بیابانی دشت لوت، شگل­گیری یک منظرگاه فرهنگی متمایز منطقه­ای را به­دنبال داشته است. واقعیتی که در الگوی پراکنش استقرارها، الگوی توسعۀ آنها و  نوع محوطه­ها دیده می­شود. نوشتار حاضر، به روندهای استقراری دشت لوت و همچنین برهم­کنش­های منظرگاه­های طبیعی و فرهنگی منطقه در دورۀ مس­سنگی و عصر مفرغ می­پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Prehistoric Settlement Trends on the West of Lut Desert, Southeastern Iran

نویسندگان [English]

  • Nasir Eskandari 1
  • Hekmat. A Mollasalehi 2
چکیده [English]

Twelve seasons of archaeological excavations at Bronze Age urban center of Shahdad, made possible to assign the Lut area as an important region in the archaeology of Iran Recently, an extensive archaeological survey was conducted in a 100×40 Km area on the eastern flank of Kerman range and bordering the western fringes of Lut Desert. The survey was planned in the hope of providing answers to, or at least evidence pertaining to, some regional questions. Our main objectives were to identify the settlement patterns of the region through the ancient times, investigate the human-environment interactions and settlement development during prehistoric times in a region where previous excavations had documented the existence of a significant Early Bronze Age urban center. The survey led to identifying eighty-seven ancient sites dating from the fifth millennium BC to the late Islamic era. Of the recorded sites, twenty-three are assigned to prehistoric times (Chalcolithic period and Bronze Age). This paper discusses the prehistoric settlement patterns and the human-environment interactions on the west of Lut Desert.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dasht-e Lut
  • Shahdad
  • Settlement Development
  • Desert Landscape
  • Landscape archaeology
اسکندری، نصیر (1391)، گزارش بررسی باستان‌شناختی بخش­های شهداد و گلباف (دشت لوت)، کرمان، آرشیو پژوهشکده باستان شناسی کشور (منتشر نشده).
ــــــــــــــــ (1395)، «چهاردمین فصل پژوهش­های باستان شناختی دشت لوت: نتایج کاوش دو تپه پیش از تاریخی                 دهنو و دهنو شرقی دشت شهداد»، مجموعه مقالات جشن­نامه استاد میرعابدین کابلی، به کوشش مرتضی حصاری، تهران پژوهشگاه میراث فرهنگی، صص 75-95.
اسکندری، نصیر؛ پیتر فلزنر و نادر علیدادی سلیمانی (1396)، گزارش نخستین فصل کاوش­های باستان­شناسی محوطۀ ورامین جیرفت، آرشیو پژوهشکدۀ باستان­شناسی کشور (منتشر نشده).
حاکمی، علی (1385)، گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد (دشت لوت)، به کوشش محمود موسوی، تهران، پژوهشگاه میراث فرهنگی.
کابلی، میرعابدین (1376)، «گزارش دهمین فصل کاوش گروه باستان­شناسی دشت لوت در محوطۀ باستانی شهداد»، گزارش­های باستان­شناسی (1)، تهران، سازمان میراث فرهنگی ، صص 89-129.
ــــــــــــــــــ (1380)، «گزارش دوازدهمین فصل کاوش در محوطۀ باستانی شهداد»، پژوهشنامه، دفتر دوم، سازمان میراث فرهنگی، صص 239-266.
ــــــــــــــــــ (1381)، «گزارش یازدهمین فصل کاوش محوطۀ باستانی شهداد (1374)»، پژوهشنامه، دفتر چهارم، سازمان میراث فرهنگی، صص 141-181.
مقصودی، مهران؛ سعید نگهبان؛ سجاد باقری (1391)، «تحلیل مخاطرات ناشی از ماسه­های روان بر سکونتگاه­های غرب دشت لوت»، جغرافیا و مخاطرات طبیعی، شمارۀ اول. صص 83-96.
Banning, E.B., 2002. Archaeological survey, mmanuals in archaeological Mmmethod, theory, and technique, Kluwer Academic/Plenum Publishers, New York.
Caldwell, R. J, (ed.). 1967. Investigations at Tal-i-Iblis (Illinois State Museum Preliminary Reports 9). Springfield: Illinois State Museum Society.
Chase D.W., Fehervari G. and Caldwell J.R., 1967. Reconnaissance in the Bard Sir Valley. In J. R. Caldwell (ed.), Investigations at Tal-i Iblis. Illinois State Museum Preliminary Reports 9 (Springfield) Pp 73-107.
Eskandari, N, Regional Patterns of Early Bronze Age urbanization in the south-east Iran: new discoveries on the western fringe of Dasht- e Lut, in: Casanova. M, E. Villa. M. Mashkour and J. Mayer (eds.), Urbanisation, trade, subsistence and production during the Bronze Age on the Iranian Plateau. (in press).
Hakemi, A. 1997. Shahdad: archaeological excavations of a Bronze Age center in Iran. Rome: IsIAO.
Kowalewski, S., 2008. Regional settlement pattern studies, Journal of Archaeological Research 16: 225-285.
Lamberg-Karlovsky, C.C., and T.W Beale, C.C., (eds.) 1986. Excavations at Tepe Yahya, Iran 1967- 1975. the early periods, American School of Prehistoric Research Bulletin, Vol. 38, Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Cambridge.
Madjidzadeh, Y., 2008, Excavations at Konar Sandal in the region of the Jiroft in Halil Basin: First preliminary report (2002-2008), Iran, Vol.46, Pp. 69-103.
Mutin, B., 2013. Ceramic traditions and interactions on the southeastern Iranian Plateau during the 4th millennium BC, in: C. Petrie (ed.), Ancient Iran and its neighbors: local developments and long-range interactions in the 4th millennium BC. Oxbow Book, The British Institute of Persian Studies Archaeological Monographs Series III, Pp 253-275.
Petrie C. A., 2012. The Chalcolithic of south Iran, in: Potts, D.T. (ed.), Oxford Handbook of Iranian Archaeology, OUP, Oxford, Pp 120–158.
Soleimani, N., M. Shafie, N. Eskandari and H. Molasalehi, 2016, Khaje Askar: A fourth millennium BC cemetery in Bam, southeastern Iran, Journal of Iranica Antiqua, Vol. LI, Pp. 57-84.
Vidale, M. and F. Desset, 2013. Mahtoutabad (KSS, Jiroft), preliminary evidence of occupation of a Halil Rud site in the early 4th millennium BC,in: C. Petrie (ed.) Ancient Iran and its neighbors: local developments and long-range interactions in the 4th millennium BC. TheBritish Institute of Persian Studies, Archaeological Monographs Series III, Pp. 233-252.
Voigt, M., and R. H. Dyson. 1992. The Chronology of Iran, ca. 8000-2000 B.C. in: R. W. Ehrich (ed.), Chronologies in old world archaeology (3rd ed). Chicago: University of Chicago Press, Pp. 122-178.
Wilkinson, T, J., 2003a. Archaeological landscapes of the Near East, University of Arizona Press, Tucson.
Wilkinson, T. J., 2003b. Archaeological survey and long-term population trends in upper Mesopotamia and Iran in: Miller, N. F. and Abdi, K. (eds.), Yeki Bud, Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner. Pp. 39-51. The Cotsen Institute of Archaeology: Los Angeles.