نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سمیه نظری ¹
• بابک رفیعی علوی ²
• پرویز هلاکویی ³
• سیامک سرلک ⁴

¹ گروه باستان شناسی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

² خدمات فرهنگی آقاخان، کابل، قلعه فتح الله، p.o.Box 5753 ، افغانستان

³ گروه حفاظت از اشیاء و باستان شناسی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

⁴ پژوهشکده باستان شناسی، پژوهشکده میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران

چکیده

این مقاله به مطالعه باستان‌شناسانه محوطه‌های تم مارون و سلطان‌میران در عصر مفرغ قدیم در شهرستان رودان استان هرمزگان ایران می‌پردازد. این دو محوطه دارای لایه‌هایی از عصر مفرغ تا دوران اسلامی هستند و تمرکز اصلی این نوشتار بر داده‌های سفالی عصر مفرغ کاوش شده از این محوطه‌ها است. در این مقاله یک تحلیل جامع شامل طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و مطالعات تطبیقی سفال‌ها به همراه استفاده از علوم آزمایشگاهی مانند فلورسانس اشعه ایکس (XRF) و پتروگرافی برای شناخت بهتر داده‌ها انجام شده است. یکی از اهداف دیگر شناخت روابط متقابل بالقوه بین این دو محوطه با مناطق اطراف به‌ویژه حوضه هلیل‌رود است که به درک تعاملات فرهنگی و توسعه سکونتگاه‌های اولیه در پس کرانه‌های خلیج‌فارس و ارتباط آن با مسیرهای تجاری تاریخی و مراکز فرهنگی باستانی کمک می‌کند. جلگه کمیز دشتی میانکوهی است که چهار سویش را ارتفاعات فراگرفته‌اند؛ آب‌های جاری از کوه‌ها وارد آن شده و رسوبات حاصلخیز برجای می‌گذارند، به همین دلیل این جلگه همچون زهکش طبیعی، پرآب و حاصلخیز است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، سفال‌های تم مارون و سلطان‌میران به هفت گونه چندرنگ و دورنگ، سفال‌های نخودی، قرمز، سفال گونه امیر، سفال‌های نارنجی ساده و منقوش، سفال‌های قهوه‌ای روشن و سفال‌های آشپزخانه‌ای تقسیم می‌شوند. مقایسه باستان‌شناختی و همچنین داده‌های تجزیه کمّی فلوئورسانی پرتو ایکس نشان می‌دهد سفال‌های تم مارون و سلطان‌میران با سفال‌های به‌دست‌آمده از یکی از محوطه‌های مهم عصر مفرغ قدیم جنوب شرق ایران یعنی تپه یحیی در بازه زمانی از اواخر هزاره چهارم تا اوایل هزاره سوم ق.م شباهت معنی‌دار دارد، درحالی‌که بخشی از سفال‌های این دو محوطه را می‌توان به‌عنوان سفال محلی معرفی کرد.

کلیدواژه‌ها

• تم مارون
• تم سلطان‌میران
• رودان
• عصر مفرغ قدیم
• XRF
• پتروگرافی

عنوان مقاله [English]

Archaeological and laboratory analysis of ancient Bronze Age pottery of Tom – E Maron , Soltan Miran, Roudan – Hormozgan

نویسندگان [English]

• somaye nazari ¹
• babak rafiei - alavi ²
• Parviz Holakooei ³
• Siamak Sarlak ⁴

¹ Department of Archaeology, Art University of Isfahan, Iran

² Aghakhan cultural servic, kabul,Qala-e Fatullah,p.o.Box 5753,Afghanistan

³ Department of Objects Conservation and Archaeomtery, Art University of Isfahan, Iran

⁴ Research Institute Of Archaeology,Research Institute Of Cultural Heritage and Tourism, Tehran ,Iran

چکیده [English]

This article investigates the pottery assemblage at Tom-e Maroon and Soltan Miran, two archaeological sites in Rudan county licated in Hormozgan province of Iran. The human settelment in these two sites encompasses a period from the Bronze Age to the Islamic era. This paper provides a comprehensive archaeological analysis on the Bronze Age pottshards of these two archaeological sites and elaborates more on the data by the compositional data acauired by X-ray fluorescence (XRF) and petrography. This tudy also delves into the potential interrelationship between Tom-e Maron and Soltan Miran with the surrounding areas, especially the Halil Rud basin in order to discuss the cultural interactions and the development of early settlements across the Persian Gulf coast and its relationship with historical trade routes and ancient cultural centers. The data presented in this article show that Tom-e Maroon and Soltan Miran Bronze Age pottery is divided into seven types of pottery including polychrome and bicrhome pottery, buff-colored pottery, red pottery, Emir-type pottery, plain and patterned orange pottery, light brown pottery, and kitchen ware. Archaeological study and X-ray fluorescence compositional data suggest that most of the pottery assemblage at this two archaeological sites are likely imported goods from one of the important sites of the old Bronze Age southeast of Iran, i.e. Tappeh Yahya. This large import of pottery from Tappeh Yahya has occurred some time between the late fourth millennium BC to the early third millennium BC. Our study also suggests that a limited number of potshards from the archaeological sites under study might have been manufactured locally or imported from the areas other that Tappeh Yahya.

کلیدواژه‌ها [English]

• Tom Maroon
• Tom Sultan Miran
• Rudan
• Old Bronze Age
• XRF
• petrography