نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدرضا عسگری ¹
• فریبا محمدی ¹
• حسن فاضلی نشلی ²
• باربارا هلوینگ ³
• حسین داودی ⁴

¹ اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قزوین، قزوین، ایران

² گروه باستان‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ موزه‌های ایالتی برلین و دانشگاه آزاد برلین، برلین، آلمان

⁴ آزمایشگاه بیوباستان‌شناسی، آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

این مطالعه، گاهنگاری مطلق و نسبی عصر مفرغ در تپه شیره‌پزخانه (شیره‌تل) در دشت قزوین واقع در بخش شمالی فلات مرکزی ایران را بر اساس کاوش‌های انجام شده در سال‌های 1394 و 1395 شمسی بررسی می‌کند. این محوطه، توالی فرهنگی چند دوره‌ای، شامل نهشته‌های دوره نوسنگی متأخر، مفرغ میانی و مفرغ متأخر را در خود جای داده است. با وجود دانش محدود از عصر مفرغ در فلات مرکزی ایران، به‌ویژه شکاف قابل توجه از اواسط هزاره سوم تا اواسط هزاره دوم پیش از میلاد، یافته‌های تپه شیره‌پزخانه شواهد ارزشمندی در مورد پویایی فرهنگی و اجتماعی این دوره ارائه می‌دهد. هدف این پژوهش، مستندسازی و تجزیه و تحلیل ویژگی‌های باستان‌شناسی مواد فرهنگی مکشوفه، به‌خصوص گونه‌شناسی ظروف سفالی، برای بازشناسی گاهنگاری نسبی و مطلق برای مراحل عصر مفرغ در این محوطه است. این مطالعه همچنین سنت‌های فرهنگی مشاهده شده در تپه شیره‌پزخانه را با سنت‌های محوطه‌های همزمان در مناطق همجوار مقایسه خواهد کرد تا تداوم فرهنگی و تعاملات منطقه‌ای را ارزیابی کند. از نظر روش‌شناسی، کاوش روشمند و تحلیل لایه‌نگاری برای طبقه‌بندی و گونه‌شناسی ظروف سفالی و بقایای معماری به‌کار گرفته شده است. با بررسی این یافته‌ها، این تحقیق به درک عمیق‌تر از پویایی فرهنگی - اجتماعی - سیاسی عصر مفرغ در منطقه کمک خواهد کرد و به درک بهتری از گذارهای منتهی به عصر آهن و امپراتوری‌های بعدیِ ماد و هخامنشی می‌انجامد. در نتیجه گاهنگاری نسبی و مطلق برای نهشته‌های عصر مفرغ، مشخص شد که این محوطه در بردارندۀ چندین مرحله استقراری از دوره مفرغ میانی و مفرغ متأخر است. بازه زمانی پیشنهادی برای این دو دوره در این محوطه، 2400 تا 2100 پیش از میلاد برای دوره مفرغ میانی و 1800 تا 1700 پیش از میلاد برای دوره مفرغ متأخر است.

کلیدواژه‌ها

• شیره‌پزخانه
• عصر مفرغ
• سفال چندرنگ
• سفال خاکستری
• فلات مرکزی ایران

عنوان مقاله [English]

Absolute and Relative Chronology of the Bronze Age at Tappeh Shireh-Paz-Khāneh (Shiretal), Qazvin Plain, Iran

نویسندگان [English]

• Mohammad Reza Asgari ¹
• Fariba Mohammadi ¹
• Hassan Fazeli Nashli ²
• Barbara Helwing ³
• Hossein Davoudi ⁴

¹ Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts Organization of Qazvin Province, Qazvin, Iran

² Department of Archaeology, University of Tehran, Tehran, Iran

³ Staatlichen Museen zu Berlin and Freie Universität Berlin, Berlin, Germany

⁴ Bioarchaeology Laboratory, Central Laboratory, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

This study investigates the absolute and relative chronology of the Bronze Age at Tappeh Shireh-Paz-Khāneh (Shiretal) in the Qazvin Plain, northern regions of Central Plateau of Iran, based on excavations conducted in 2015-2016. The site presents a multiperiod archaeological record, including Late Neolithic, Middle Bronze, and Late Bronze Age deposits. Despite the limited knowledge of the Bronze Age in the Central Plateau, particularly the notable gap from the mid-third to the mid-second millennium BC, the findings at Tappeh Shireh-Paz-Khāneh provide valuable insights into the cultural and social dynamics of the period. This research aims to document and analyze the archaeological features and pottery assemblage to establish a relative and absolute chronology for the Bronze Age phases represented at the site. The study will also compare the cultural traditions observed at Tappeh Shireh-Paz-Khāneh with those of contemporary sites in the neighboring regions, to assess cultural continuity and regional interactions. Methodologically, systematic excavation and stratigraphic analysis have been conducted to categorize artifacts and architectural remains. The typological and chronological frameworks will facilitate dating the artifacts, especially pottery assemblage, and constructing a timeline of cultural sequences. By examining these findings, this research will contribute to a deeper understanding of the socio-political dynamics of the Bronze Age in the region, shedding light on the transitions leading to the Iron Age and the subsequent Median and Achaemenid empires. Based on relative and absolute chronological evidence for the Bronze Age, the site was occupied during both the Middle and Late Bronze Age settlement phases. The estimated date ranges for these phases at this site are 2400–2100 BC for the Middle Bronze Age, and 1800–1700 BC for the Late Bronze Age.

کلیدواژه‌ها [English]

• Shireh-Paz-Khāneh
• Bronze Age
• Polychrome ware
• Grey ware
• Central Plateau of Iran