تحلیل نتایج کاوش‌های باستان شناسی معدن نمک چهرآباد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان شناسی، دانشگاه تهران

2 استاد گروه باستان شناسی، دانشگاه روهر بوخوم، آلمان

3 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشگاه تهران

چکیده

معدن نمک چهرآباد یکی از  معدود معادن نمک باستانی دنیا و تنها معدن نمک شناسایی شده در ایران است که شواهد و مدارکی از استخراج نمک در یک محدوده زمانی طولانی از حدود 500 پیش  از میلاد تا عصر معاصر را داراست. طبق پژوهش­ های میدانی انجام یافته تاکنون در محدوده کاوش شده کوه معدن، فعالیت ­های معدن­ کاوی در ادوار هخامنشی، ساسانی، میانی و متاخر اسلام به اثبات رسیده است. پس از کشفیات تصادفی سال 1372 و 1383، تا کنون چندین فصل کاوش و بررسی باستان ­شناسی در معدن و پیرامون آن انجام یافته است. پژوهش­ های باستان­ شناسی نتایج جالب توجهی از تکنیک­ ها، مراحل و ابزارهای استخراج نمک و ارتباط محوطه­ های پیرامون با معدن نمک را روشن ساخته است. حفر تونل­ های عمیق در داخل نهشته­ های صخره ­ای نمک در ابعاد و اندازه­ های مختلف با استفاده از ابزارهای متنوع استخراج در همه ادوار یاد شده با تفاوت در جزئیات بهره­ برداری، در ناحیه کاوش شده دیده می ­شود. فعالیت طولانی مدت استخراج نمک و ریزش چند دوره­ ای معدن، موجب شکل­ گیری لایه­ های مختلف آواری، استقرای، معدنی و فرسایشی در بخش ­های مختلف معدن نمک و پرشدگی بسیاری از تونل­ های آن شده است. بر اساس مستندات موجود، بیشتر بقایای انسانی مکشوفه، معدن­ کارانی غیر بومی از دوران هخامنشی و ساسانی بودند که در جریان ریزش چند دوره ­ای تونل­ های معدن کشته شده و بصورت طبیعی مومیایی شده ­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing Archaeological Finds from the Chehrabad Salt Mine

نویسندگان [English]

  • Abolfazl Aali 1
  • Thomas Stollner 2
  • Bahman Firuzmandi 3
1 Ph. D Candidate, Department of Archaeology, University of Tehran
2 Professor, Department of Archaeology, University of Ruhr Bochum, Germany
3 Professor, Department of Archaeology, University of Tehran
چکیده [English]

The Chehrabad salt mine is one of the rare ancient salt mine in the world and the only identified salt mine in Iran which has evidences of salt extracting over a long time span from 500 BC to modern times. According to the field researches conducted so far, in the excavated area, mining activities are proven to be in use in the Achaemenid, Sasanian, Middle and Late Islamic periods. After the accidental discoveries in 1993 and 2004, several season of excavation and archaeological surveys, have been carried out in the mine and around it. Archaeological researches brought to light interesting results concerning the techniques, periods and extracting tools, also relation between salt mine and the archaeological sites around it. Digging deep tunnels inside the salt rock deposits in different dimensions and sizes and using the various extraction tools can be seen in the excavated area with the difference in details in all the aforementioned periods. The long- term salt extraction activities and multi- periodic collapse of the tunnels, have resulted the formation of various layers such as fall, occupation, mining and erosion layers in different parts of the mine and the filling many of its old tunnels. According to documents, Most of the discovered human remains were probably non- native miners who died during catastrophic mining accidents and mummified naturally.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Chehrabad Salt Mine
  • Mining activity
  • mining layers
  • Achaemenian
  • Sasanian
ثبوتی، هوشنگ، (1376)، یادنامه گردهمایی باستان شناسی شوش، جلد1، ناشر: سازمان میراث فرهنگی(پژوهشگاه). گزارش مقدماتی انسان نمک زنجان. صص81-63.
عالی، ابوالفضل، (1385)، معدن نمک چهرآباد:گزارش پژوهشهای جدید باستان­شناختی سال 84-1383. گزارشهای باستان شناسی 5، تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری، پژوهشکده باستان­شناسی، صص25-42.
عالی، ابوالفضل (1384)، گزارش فصل اول و دوم کاوش معدن نمک چهرآباد، آرشیو و مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان، ( منتشر نشده).
گزارش مقدماتی مطالعات فلزکاری و معدن­کاری کهن در محوطه­های باستانی پیش از تاریخ اریسمان و وشنوه، (1381)، کمیته مطالعات معدن­کاری و فلزکاری کهن، ترجمه مژده مومن زاده، سازمان میراث فرهنگی (پژوهشگاه).
مرد نمکی: مطالعه علمی انجام شده روی آثار مومیایی و اشیای مکشوفه از زنجان، (1377)، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار صص1-24.
Aali, A., Stollner, T., Abar, A., Ruhli, F, 2012. The Salt Men of Iran: The Salt Mine Of Duzlakh, Chehrabad. Archaologischeskorrespondenzblatt 42: 61-81.
Aali, A., Stollner, T., Abar, A, 2015. The Salt Mine and Its Mining Landscape”, in: A.Aali and T.Stollner, (eds.), The Archaeology of the Salt Miners, Metalla, Bochum, 19-26.
Stollner, T., Abar, A., Aali, A, 2015. Excavation: Results Regarding the Mining Process, in: A.Aali and T.Stollner, (eds.), The Archaeology of the Salt Miners, Metalla, Bochum, 27-54.
Vatandoust, A., Hadian Dehkordi, M, 2005. Salt man A New archaeological discovery: Scientific investigation and conservation. in: E.R,Massa, (eds.), Proceeding of 5th world Congress on Mummy Studies, Turin, Italy2nd-5th September 2004. Journal of Biological Research. 80:236-242.