ساختارشناسی ظروف مرمری دشت جیرفت و تطبیق با سنگ‌های مرمری پراکنده در شاخابه‌های هلیل و شور، در جنوب شرق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه هنر اسلامی تبریز، عضو هیات علمی دانشکده هنرهای کاربردی

2 دانشگاه هنر اسلامی تبریز فارغ التحصیل

3 دانشگاه هنر اسلامی تبریز عضو هیات علمی

4 دانشکده علوم زمین دانشگاه تبریز

چکیده

جنوب شرق ایران در مطالعات باستان‌شناختی پیش‌ازتاریخ از مهم‌ترین مراکز تولید و صادرات مصنوعات مرمری فلات ایران و بین‌النهرین است. ساختارشناسی مرمرینه‌های این منطقه برای بازشناسی و بازاندیشی صنعت و تجارت جوامع پیش‌ازتاریخی حوزه‌های فرهنگی سند تا بین‌النهرین جنوبی ضرورت دارد. به‌منظور ساختارشناسی و بررسی فرآیند تهیه ماده خام برای تولید ظروف مرمری دشت جیرفت در استان کرمان با بررسی‌های میدانی و آزمایشگاهی ساختارشناختی با روش پتروگرافی، XRPD و SEM- EDX روی نمونه‌های مطالعاتی تپه کُنارصندل جنوبی و آثار توقیفی اقدام شده است. پرسش این مقاله حول محور ساختار ماده خام تولید مصنوعات مرمری دشت جیرفت و رابطه آن با حوزه زمین‌ساخت منطقه است. در همین راستا هفت نمونه باستانی، دو نمونه از معدن مرمریت گلوماران و سازند آهکی قم و دوازده نمونه سنگ‌های خام پراکنده در امتداد رودخانه‌های هلیل و شور نزدیک تپه باستانی مذکور، مورد مطالعه قرارگرفته‌اند. پس از بررسی نتایج پتروگرافی و تشابه نمونه‌های باستانی به یکدیگر، نمونه‌های مطالعاتی از لایه‌های فرهنگی کنارصندل جنوبی برای مطالعه تکمیلی با آنالیز دستگاهی XRPD و نمونه توقیفی-با توجه به ویژگی‌های متفاوت با دیگر نمونه‌های باستانی این تحقیق-به منظور بررسی تکمیلی با دستگاه آنالیز SEM- EDX انتخاب شدند. نتیجه این پژوهش، دسته‌بندی گونه سنگ‌های مصطلح شده به مرمر در مطالعات باستان‌شناسی و معرفی ساختار آراگونیتی ظروف مرمری جنوب شرق ایرانحاصل از سازندهای رسوبی چشمه‌هاست. هم‌چنین با توجه به تطبیق نتایج پژوهش با نقشه زمین‌شناسی دشت جیرفت و وجود سنگ‌های هم‌جنس قابل‌تعمیم به نمونه‌های باستانی، بوم آورد بودن فرآیند تهیه ماده خام تولیدی برای مطالعات آینده پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Characterization of the Marble Stone Bowles of Jiroft Plain and compare with Marble Stones scattered in the distributaries of Halil and Shour Rivers in Southeast Iran

نویسندگان [English]

  • Mehdi razani 1
  • Ramin Mohamadi sefidkhani 2
  • Bahram Ajorlo 3
  • ahmad jahangiri 4
1 Tabriz Islamic Art university
2 Department of Archaeometry, Faculty of Applied Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, P.O. Box: 51385-4567, Iran
3 Department of Archaeometry, Faculty of Applied Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, P.O. Box: 51385-4567, Iran
4 2Dept of Earth Sciences, university of Tabriz
چکیده [English]

in order to study morphology and preparation process of raw material and production of marble containers in Jiroft Plain, field and morphological studies using petrography, XRPD and SEM-EDX methods have been conducted to study samples of South Konar Sandal Hill and confiscated works. The question of this article is about the structure of raw materials for the production of marble artifacts in Jiroft Plain and its relation with the tectonic domain of field. In this regard, seven ancient samples, two samples of Galoumaran Marble Mine and Qom Limestone Formation, and twelve samples of scattered rough rocks along the Halil River and Shur River near the mentioned ancient hills have been studied. After examining the results of petrography and the similarity of ancient samples, studied examples obtained from the cultural layers of South Konar Sandal Hill for further study using XRPD analysis and the confiscated samples - regarding the different characteristics of the other ancient samples in this paper - were selected for further study using the SEM-EDX analysis. The result of this research is the classification of marble species being commonly referred in archaeological studies and the introduction of the aragonite structure of marble containers in the southeast of Iran - extracted from sedimentary formations of springs. Moreover, due to the agreement between the results of this research and the geological map of Jiroft Plain and the presence of homogeneous rocks that can be generalized to ancient samples, localization of the preparation process of raw material is suggested

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Southeast-Iran"
  • "Marble Artifacts"
  • "Jiroft"
  • "South-Konar-Sandal"
  • "Characterization"
  • " Provenance"