آجرهای منقوش عصر آهن ایران: گونه‌شناسی و کاربرد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه باستان شناسی،دانشکده مرمت،دانشگاه هنر اصفهان.

2 استاد باستان شناسی، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

چکیده

بررسی معماری و تزئینات وابسته بدان یکی از ابزارهای اساسی باستان‌شناسان در جهت شناخت جوامع و فرهنگ‌های باستانی است. معماری عصر آهن ایران اما علیرغم اهمیت آن به عنوان پیش‌درآمد معماری دوران تاریخی (ماد و هخامنشی) کمتر از آنچه شایسته بوده، مورد توجه قرار گرفته است. از جمله عناصر معماری عصر آهن که آگاهی ما نسبت به آن‌ها طی چند دهه اخیر به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است، آجرهای منقوشی است که از مناطق شمال غرب، لرستان و مرکز فلات ایران و محوطه‌های گوناگونی چون حسنلو، ربط، قلایچی، باباجان، سیلک، قلی درویش، شمشیرگاه و غلام‌تپه جعفرآباد به دست آمده‌اند. در مقاله پیش رو برآنیم که ضمن توصیف آجرهای منقوش عصر آهن، به گونه‌شناسی آن‌ها پراخته و ضمن بررسی میزان تاثیرپذیری این آجرها از هنر مناطق و ملل همجوار، کاربری آن‌ها یا به عبارت بهتر کاربری فضاهایی که آجرهای منقوش آذین‌گر آنها بوده‌اند را مشخص نماییم. نتایج پژوهش حکایت از آن دارد که این آجرها به سه دسته متمایز قابل تقسیم‌بندی هستند که با تقسیمات سه‌‌گانه سیاسی و جغرافیایی نیمه نخست هزاره اول ق.م همخوانی دارد. همچنین این آجرها ضمن تاثیرپذیری از هنر ملل همجوار، کاملاً بومی هستند و توسط هنرمندان محلی ساخته شده‌اند و اغلب در بناهای مذهبی این دوران مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Painted Bricks of Iranian Iron Age: Typology and Function

نویسندگان [English]

  • Asieh Dehghani 1
  • Hassan Fazeli nashli 2
1 Department of Archeology, Faculty of Restoration, Isfahan Art University, Isfahan, Iran
2 University of Tehran, Faculty of Literature and Humanities, Associate Professor, Department of Archeology
چکیده [English]

Study of the architecture and architectural decorations is one of the basic tools of archaeologist for recognition of ancient cultures and societies. However, despite its importance as the prologue of Iranian architecture in historical period (Median and Persian architecture), the Iranian Iron age architecture has been studied less than it deserved. Painted bricks and tiles which are found in different regions of Iran Northwest, Luristan and central plateau in ancient archaeological sites such as Hasanlu, Qalaichi, Rabat, Baba Jan, Qoli Darvish, Sialk, Shamshirgah and Gholam Tape are among the significant elements of Iron Age architecture which our knowledge about them has grown considerably over the last few decades. The present article deals with descriptions of mentioned bricks and their typology. We try to show how much these bricks have been influenced by the art of neighboring nations. It also aims to indicate the function of these painted bricks or in better word the function of the buildings which has been decorated with the bricks. The research result suggest that these bricks can be divided into three distinct categories that is in consistence with triple political and geographical division of Iran during the first half of the first millennium B.C. The research also shows that despite the fact that these bricks have been influenced by the art of neighboring regions, they are indigenous and have been made by native artisans. It seems that the painted bricks of Iranian Iron Age are mostly used in religious buildings and temples of this time.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Painted bricks
  • Iron Age
  • Mannea
  • Luristan
  • Central Plateau

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 18 اردیبهشت 1400
  • تاریخ دریافت: 10 خرداد 1398
  • تاریخ بازنگری: 01 بهمن 1398
  • تاریخ پذیرش: 01 بهمن 1398