معرفی، توصیف و طبقه بندی سفال های اشکانی فصل اول کاوش تپه بالان سردشت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه LMU آلمان

3 دانش آموخته دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه دکن کالج پونا هند

چکیده

تپه بالان یکی از پنج تپه باستانی است که در سال 1394 در راستای پروژه نجات بخشی سد سردشت کاوش شد. از مجموعه ترانشه­های کاوش شده  فصل اول  بیش از 900 قطعه سفال شاخص یافت شد که همگی آنها برای این پژوهش انتخاب شدند. اهمیت سفال‌های این محوطه به دلیل تک دوره‌ای بودن آن است. هدف اصلی از نگارش این مقاله معرفی و طبقه­بندی سفال‌های اشکانی تپه بالان است. بر این اساس، در این پژوهش سفال‌های اشکانی به دست آمده از تپه بالان بر مبنای خصوصیات فنی، ظرافت و شکل آنها مورد طبقه­بندی و گونه­شناسی قرار گرفتند. روش به کار رفته به این صورت بوده است که ابتدا تمامی سفال­های شاخص فصل اول کاوش مستندنگاری شدند، سپس شکل‌های سفالی این محوطه با محوطه‌های زاگرس مرکزی، شمال­غرب و بین­النهرین مقایسه شد و شباهت‌هایی بین آنها دیده شد. برای درک بهتر، شکل‌های سفالی در یک چهارچوب منطقی و با در نظر گرفتن شاخصه‌هایی همچون قطر دهانه، ارتفاع و شکل لبه‌ها دسته­بندی شدند و برای نام گذاری آنها از حروف لاتین استفاده شد. مطالعه انجام شده نشان داد که شکل­های A و B بیش از 60% مجموعه را به خود اختصاص داده است. خصوصیات ظاهری و فنی، آنها را در زمره ظروف با کاربری ذخیره قرار می­دهند. اشکال F و B از نوع سفال­های بومی و اشکال A و E با بعضی از شکل­های سفالی محوطه­های زاگرس مرکزی قابل مقایسه هستند.  

کلیدواژه‌ها


افشاری، لیلا و نقشینه، امیر صادق،  (1393)، " توصیف و طبقه­بندی و تحلیل گونه­شناختی سفال‌های دوره‌ی اشکانی گورستان سنگ شیر همدان"، پژوهش‌های باستان­شناسی ایران، شماره 7، دوره چهارم، صص 132-113.

بیننده،علی، "بررسی باستان­شناختی حوضه رودخانه زاب کوچک" پایانامه کارشناسی­ارشد باستان­شناسی دوره تاریخی، استاد راهنما حمید خطیب شهیدی، دانشگاه تربیت مدرس (چاپ نشده)

پیروتی، علی، (1389)، "مکانیابی دفن زباله شهر سردشت با استفاده از مدل فازی و ای اچ پی"، پایانامه کارشناسی ارشد GIS، استاد راهنما علیرضا قراگوز، دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات (چاپ نشده).

حیدری، رضا، (1386)، "نتایج مقدماتی بررسی باستان­شناسی رودخانه زاب کوچک در شهرستان سردشت"، آرشیو سازمان میراث­فرهنگی استان آذربایجان­غربی، گزارش منتشر نشده.

حیدری، رضا، (1394)، "گزارش اولیه فصل نخست کاوش تپه بالان مهر و آبان1394"، منتشر نشده.

خسروزاده، علیرضا و عالی، ابوالفضل، (1383)، "توصیف، طبقه­بندی و تحلیل گونه­شناختی سفال‌های دوران اشکانی و ساسانی منطقه ماه نشان (زنجان)"، مجموع مقالات همایش بین­المللی باستان‌شناسی ایران حوزه شمال­غرب ایران به کوشش مسعود آذرنوش، تهران: انتشارات پژوهشکده باستان‌شناسی و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، صص 70-45.

کامبخش فرد، سیف الله، (1377)،  گورخمره‌های اشکانی، پیوست یک مجله باستان‌شناسی و تاریخ، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

هرینک، ارنی، (1376)، سفال ایران در دوران اشکانی ترجمه حمیده چوبک، تهران: انتشارات سازمان میراث­فرهنگی کشور.

Debevoise, N.C., 1934. Parthian Pottery from Seleucia on Tigris, Ann Arbor: Michigan University Press.

Keal E. J., Keal M. J., 1981. “The Qal’eh-I Yazdigird Pottery”: A  statistical approach, Iran, Vol. 19.

Kleiss, W., 1970. ” Zur Topographie des parther hanges in Bistun” AMI, Band 3:133-168

Kliess, W., 1973. “Qaleh-I Zohak in Azarbaidjan” AMI, 6, pp.:163-191.

Longdons, S., 1934. “Excavation at Kish and Barghuthi at 1933, In: Sasa

nian and Parthian remains in central Mesopotamia II, pottery” Iraq Vol.1, PP.113-136.

Ur, Jason., 2012. Working ceramic typology, Iraqi Jazira project.

An introduction, description and classification of Parthian pottery from Tepe Balan, Sardasht, First season.