معرفی، توصیف و طبقه بندی سفال های اشکانی فصل اول کاوش تپه بالان سردشت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه LMU آلمان

3 دانش آموخته دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه دکن کالج پونا هند

چکیده

تپه بالان یکی از پنج تپه باستانی است که در سال 1394 در راستای پروژه نجات بخشی سد سردشت کاوش شد. از مجموعه ترانشه­های کاوش شده  فصل اول  بیش از 900 قطعه سفال شاخص یافت شد که همگی آنها برای این پژوهش انتخاب شدند. اهمیت سفال‌های این محوطه به دلیل تک دوره‌ای بودن آن است. هدف اصلی از نگارش این مقاله معرفی و طبقه­بندی سفال‌های اشکانی تپه بالان است. بر این اساس، در این پژوهش سفال‌های اشکانی به دست آمده از تپه بالان بر مبنای خصوصیات فنی، ظرافت و شکل آنها مورد طبقه­بندی و گونه­شناسی قرار گرفتند. روش به کار رفته به این صورت بوده است که ابتدا تمامی سفال­های شاخص فصل اول کاوش مستندنگاری شدند، سپس شکل‌های سفالی این محوطه با محوطه‌های زاگرس مرکزی، شمال­غرب و بین­النهرین مقایسه شد و شباهت‌هایی بین آنها دیده شد. برای درک بهتر، شکل‌های سفالی در یک چهارچوب منطقی و با در نظر گرفتن شاخصه‌هایی همچون قطر دهانه، ارتفاع و شکل لبه‌ها دسته­بندی شدند و برای نام گذاری آنها از حروف لاتین استفاده شد. مطالعه انجام شده نشان داد که شکل­های A و B بیش از 60% مجموعه را به خود اختصاص داده است. خصوصیات ظاهری و فنی، آنها را در زمره ظروف با کاربری ذخیره قرار می­دهند. اشکال F و B از نوع سفال­های بومی و اشکال A و E با بعضی از شکل­های سفالی محوطه­های زاگرس مرکزی قابل مقایسه هستند.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Introduction, Description and Classification of Parthian Pottery from Tepe Balan, Sardasht, First Season

نویسندگان [English]

  • salah salimi 1
  • Reza Heidari 2
  • yousef fallahian 3
چکیده [English]

Tepe Balan is one of the five ancient tepe that has been excavated as part of Sardasht dam’s salvage project. More than 900 diagnostic pottery pieces have been found during the first season from all the trenches, all the pieces used for this study. Since the site has just one period of settlement and so the pottery data is important. The primary aim of this article is to introduce and classification of parthian pottery from Tepe Balan . Thus, pottery data have been typified according to technical features, decoration and form. In terms of methodology of the study, initially the diagnostic pottery of the first season of the excavation have been documented, then these data have been compared with other data from central and northwestern Zagros and Mesopotamia, and finally some similarities have been detected. The forms for a better understanding have been classified into logical group with considering factors like mouth width and height and form of rim. The Latin characters have been used to distinguish them. The study indicates that forms A and B outnumbered by more than 60%, Technical characteristics reveals that they had storage functions. The forms F and B are comparable to local forms, The forms A and E comparable with ware of the Centraonl Zagros region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pottery
  • Tepe Balan
  • Parthian Period
  • Sardasht
  • Little Zab
افشاری، لیلا و نقشینه، امیر صادق،  (1393)، " توصیف و طبقه­بندی و تحلیل گونه­شناختی سفال‌های دوره‌ی اشکانی گورستان سنگ شیر همدان"، پژوهش‌های باستان­شناسی ایران، شماره 7، دوره چهارم، صص 132-113.
بیننده،علی، "بررسی باستان­شناختی حوضه رودخانه زاب کوچک" پایانامه کارشناسی­ارشد باستان­شناسی دوره تاریخی، استاد راهنما حمید خطیب شهیدی، دانشگاه تربیت مدرس (چاپ نشده)
پیروتی، علی، (1389)، "مکانیابی دفن زباله شهر سردشت با استفاده از مدل فازی و ای اچ پی"، پایانامه کارشناسی ارشد GIS، استاد راهنما علیرضا قراگوز، دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات (چاپ نشده).
حیدری، رضا، (1386)، "نتایج مقدماتی بررسی باستان­شناسی رودخانه زاب کوچک در شهرستان سردشت"، آرشیو سازمان میراث­فرهنگی استان آذربایجان­غربی، گزارش منتشر نشده.
حیدری، رضا، (1394)، "گزارش اولیه فصل نخست کاوش تپه بالان مهر و آبان1394"، منتشر نشده.
خسروزاده، علیرضا و عالی، ابوالفضل، (1383)، "توصیف، طبقه­بندی و تحلیل گونه­شناختی سفال‌های دوران اشکانی و ساسانی منطقه ماه نشان (زنجان)"، مجموع مقالات همایش بین­المللی باستان‌شناسی ایران حوزه شمال­غرب ایران به کوشش مسعود آذرنوش، تهران: انتشارات پژوهشکده باستان‌شناسی و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، صص 70-45.
کامبخش فرد، سیف الله، (1377)،  گورخمره‌های اشکانی، پیوست یک مجله باستان‌شناسی و تاریخ، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
هرینک، ارنی، (1376)، سفال ایران در دوران اشکانی ترجمه حمیده چوبک، تهران: انتشارات سازمان میراث­فرهنگی کشور.
Debevoise, N.C., 1934. Parthian Pottery from Seleucia on Tigris, Ann Arbor: Michigan University Press.
Keal E. J., Keal M. J., 1981. “The Qal’eh-I Yazdigird Pottery”: A  statistical approach, Iran, Vol. 19.
Kleiss, W., 1970. ” Zur Topographie des parther hanges in Bistun” AMI, Band 3:133-168
Kliess, W., 1973. “Qaleh-I Zohak in Azarbaidjan” AMI, 6, pp.:163-191.
Longdons, S., 1934. “Excavation at Kish and Barghuthi at 1933, In: Sasa
nian and Parthian remains in central Mesopotamia II, pottery” Iraq Vol.1, PP.113-136.
Ur, Jason., 2012. Working ceramic typology, Iraqi Jazira project.
An introduction, description and classification of Parthian pottery from Tepe Balan, Sardasht, First season.