مقایسه ریزساختار و تکنیک ساخت چهار شئ برنزی به‌دست‌آمده از حفاری های دو محوطه تپه فرودگاه و سنگتراشان خرم آباد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مرمت اشیاء تاریخی و فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان

2 استادیار گروه مرمت اشیاء تاریخی و فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان

3 استادیار پژوهشکده باستان‌شناسی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری

چکیده

در سال­ های اخیر دو محوطه مهم تاریخی تپه­ فرودگاه و سنگتراشان در شهر خرم ­آباد مورد کاوش قرار گرفته­ اند. اشیای مفرغی با ظرافت و زیبایی بسیار از هر دو محوطه به‌دست‌آمده است، تپه­ فرودگاه در سال 1393 در یک‌ فصل حفاری و محوطه سنگتراشان طی شش فصل از سال 1384 مورد کاوش قرار گرفتند که طی این حفاری­ ها تعداد کمی اشیای برنزی از تپه ­فرودگاه به­ دست آمد ولی در سنگتراشان گنجینه ­ای عظیم از آثار برنزی به ­دست آمد. در این پژوهش از هر محوطه تاریخی دو نمونه شی برنزی انتخاب شد و با توجه به هم ­دوره بودن و نزدیکی مناطق کشف، نتایج حاصل از آنالیزهای انجام‌شده مورد تجزیه تحلیل و مقایسه قرار گرفت. در مقاله مورد پژوهش با استفاده از روش­ های میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به دستگاه آنالیز عنصری، متالوگرافی، توموگرافی­ کامپیوتری و رادیوگرافی پرتو ایکس، نوع آلیاژ، تکنیک ساخت، عناصر و ترکیبات شیمیایی مورد مطالعه قرار گرفت. با توجه به نتایج به‌ دست‌آمده آلیاژ به کار گرفته‌ شده در همه اشیای مورد مطالعه برنز تشخیص داده شد و با توجه به ریزساختار اشیای مورد مطالعه، استفاده از چکش ­کاری و تاب‌کاری در تکنیک ساخت اشیا به کار گرفته‌ شده است.

کلیدواژه‌ها


بخشنده فرد، حمیدرضا، (1389). بررسی آثار تاریخی فلزی در مرمت. دانشگاه هنر اصفهان: چاپ اول.

سجادی، علی، (1394) . «کاوش نجات بخشی باستان شناختی تپه­فرودگاه خرم­آباد، فصل نخست». چهاردهمین همایش باستانشناسی ایران، تهران: مجموعه مقالات گزارش­های باستانشناسی.231-236.

عودباشی، امید، (1380). پایان نامه ی کارشناسی، مطالعه و بررسی کاربرد بازدارنده خوردگی در مرمت اشیای مسی. دانشگاه هنر اصفهان.

عودباشی،امید و امامی،محمدامین و  دوامی،پرویز، (1390). «ریخت­شناسی خوردگی در برنزهای تاریخی: تحلیل فرایند مس­زدایی در اشیا برنزی هفت­تپه خوزستان».  نشریه مرمت آثار و بافت­های تاریخی،فرهنگی/ دو فصلنامه علمی پژوهشی: شماره اول.

عودباشی، امید؛ مرتضوی، محمد و حسن­پور،عطا، (1391). « فرایند چکش­کاری و تاب­کاری متناوب در ساخت گل­میخ­های برنزی باستان متعلق به لرستان».  اولین همایش بین­المللی، ششمین همایش مشترک انجمن مهندسی متالورژی انجمن ریخته­گری ایران.

عودباشی، امید، (1392). « شناسایی ماهیت شیمیایی لایه های خوردگی در برنزهای باستانی». علوم و مهندسی سطح.

عودباشی، امید، (1393). « تحلیل ریخت­شناسی خوردگی و شرایط حفاظتی در مجموعه­های برنزی به­دست آمده از حفاری با تمرکز بر سیستم فلز –محیط – خوردگی».

ملک زاده، مهرداد، (1391).  نگاره شناسی و نشانه شناسی مفرغ­های لرستانی بر پایه یافته­های کاوش باستانشناختی سنگتراشان خرم­آباد: دکتر حمید خطیب شهیدی.

نقوی، سوگند، ( 1391).  بررسی فنی چهار نمونه خنجر آهنی متعلق به محوطه‌ی تاریخی سنگتراشان خرم آباد و ارائه طرح حفط و مرمت آن‌ها. پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشکده مرمت.  دانشگاه هنر اصفهان.

اسکات، دیوید، (1991). متالوگرافی و ریزساختار در فلزات باستانی و تاریخی،1395. ترجمه امید عودباشی، عاطفه شکفته: جهاد دانشگاهی.

Dawson, W.,R., and Gary P., H., K., 1968. Cataloge of Egyptina antiquities in British Museum 1 mummies and human remains, British Museum Press, London.

Franco, Casali, 2006. X-ray, digital radiography and computed tomography for cultural heritage, Department of physics, university of Bologna (Italy).

Hughes, Stephen, 2010. Unwarpping an ancient Egyptian mummy using axial computed.

 Omid Oudbashi, S.Mohamadamin Mmami and Perviz Davami.Bronze in Archaeology: A Review of the Archaeometallurgy of bronze in ancient Iran. In  Tech publication.

Ghoniem, 2011. The characterization of a corroded Egyptian bronze state and a study of the degradation phenomena.

Scott, David, A., 1991. Metallography and Microstructure of ancient and Historical Metals, Getty conservation institute, Los angeles.

Mohamad, M., Megahed, 2013. The role of chemical composition of leaded bronze alloy in deterionation process, applied on some archaeological statues from Dhamar museum, Yemen.