مقایسه سبکی گاهنگاری پیکرک‌های انسانی شهر سوخته با فرهنگ‌های همجوار در دوره مفرغ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران

2 استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه تهران

چکیده

در شهر سوخته، پیکرک­ها یکی از مواد و اشیای فراوانی هستند که نشان‌دهنده‌ی بخشی از هنر و وضعیت کلی جامعه آن زمان بوده­اند. بررسی انواع پیکرک­های انسانی شهرسوخته در دوره مفرغ نشان می­دهد که نظیر این پیکرک­ها در محوطه­های داخل و هم‌جوار ایران به‌طور وسیعی پراکنده بوده است. این پیکرک­ها نشان‌دهنده، عقاید و باورهای دینی و تأثیرات زیست‌محیطی منطقه شهرسوخته و تبادلات فرهنگی با دیگر مناطق هستند. تحلیل­های انجام‌شده در مورد پیکرک­ها بر اساس مقایسه سبکی و گاه نگاری شهرسوخته با حوزه‌های مرتبط فرهنگی صورت گرفته است. یکی از پرسش‌های مهم این است که آیا شباهت پیکرک­های انسانی شهرسوخته با مناطق ذکرشده، ازلحاظ بازه­ی زمانی هم در یک دوره قرارگرفته یا صرفاً شباهت­های سبکی دارند. در این مقاله تحلیل­های ما با در نظر گرفتن ارتباطات تاریخی بین محوطه­های بزرگ دوره مفرغ، بر اساس گاه نگاری از محوطه‌های مجاور و حتی دورتر و هم­چنین بررسی­هایی در انواع پیکرک­های شهرسوخته با شباهت­های بین این محوطه­ها انجام‌شده است. هرچند ازلحاظ عملکردی شاید پیکرک­ها در نقاط گوناگون باهم متفاوت بودند، اما در بحث شباهت­ها و تاریخ­گذاری­ها نشان­دهنده تأثیرپذیری، تعامل و هم­زمانی پیکرک­های انسانی شهر سوخته بافرهنگ‌های هم­زمان دیگر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparing Style and Chronology of Human Figurines of Shahr-I Sokhta with Adjacent Cultures in the Bronze Age

نویسندگان [English]

  • Mihan Jahanbakhsh 1
  • rouhollah shirazi 2
  • Mojtaba Kharazmi 3
  • zeinab afzali 4
1 -----------------------------
2 usb
3 --------------------
4 ------------------------
چکیده [English]

The figurines are one of the most important objects in Shahr-I-Sukhta, which indicate the parts of the contemporaneous art and the general social condition. An investigation on the human figurines from Bronze Age of Shahr-I-Sukhta suggests the similarities between Iran and other neighboring regions. The figurines show the beliefs and attitudes, environmental effects, and interregional cultural exchanges of Shahr-I-Sukhta with other regions. The analysis of this study is basically based on the chronology and stylistic comparison mad between Shahr-I-Sukhta and other connected regions. One of the most important questions is the contemporaneity or mere stylistic similarity of figurines to which the chronology of neighboring and remote sites, historical relations of the Bronze Age and the similarities of Shahr-I-Sukhta figurines with other areas were investigated. Considering chronology and similarities, however, figurines are functionally different; they suggest reciprocal effects, exchanges, and contemporaneity. As there are many comparison problems in studying per-historic figurines, focusing on chronological communication development is not for sure even if they are satisfactory mainly due to the fact that the environment and beliefs themselves both are the issues that might be differed among the

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human Figurines
  • Bronze Age
  • Shahr-i Sokhta
  • Chronology
  • Simultaneous Cultures
بشرات، دنیس شمانت (1380)، استعارهایسنگی از آفرینش، ترجمه سیدرسول سیدین بروجنی، مجله باستان پژوهی –شماره 8-پاییز.
پیتمن، هالی (1384)، هنرعصرمفرغ، ترجمه کوروش روستایی، تهران، مؤسسه پیشین پژوه، مهربردیا.
توزیماریتزیو، ملک شهمیرزادی صادق و م.ا.جوینده (1374)، دوران برنز ایران و افغانستان، ترجمه صادق ملک شهمیرزادی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
دیمز، اورلی (1388)، تندیسگری و شمایل نگاری در ایران پیش از اسلام، ترجمه علی اکبر وحدتی، تهران، انتشارات ماهی.
روستایی، کوروش (1385)، ویژه نامه همایش فرهنگ هفت هزارساله حصار، تهران، پژوهشکده باستانشناسی.
سیدسجادی، سیدمنصور (1389)، نخستین شهرهای فلات ایران، جلد دوم، تهران، انتشارات سمت.
شیرازی، روح الله (1388)، شهرسوخته، زاهدان، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان.
طلایی، حسن (1388)، عصرمفرغ ایران، چاپ سوم، انتشارات سمت.
فرامکین، گرگوار (1372)، باستانشناسی در آسیای مرکزی، ترجمه صادق ملک شهمیرزادی، تهران، انتشارات وزارت امورخارجه.
موگاورو، لوردانا (1387)، ظروف رنگارنگ شهرسوخته، ترجمه سیدمنصورسیدسجادی، استانداری و سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی سیستان و بلوچستان.
_______________ (1388)، بلوچستان باستان، زاهدان، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان.
_______________ (1374)، هشت گفتار، باستانشناسی و تاریخ بلوچستان، زاهدان، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری.
 
Becker, V., 2007. Early and middle Neolithic figurines–the migration of religious belief, Documenta Praehistorica 34:119-127
Besenval, R., 1995. The chronology of ancient occupation in Makran, results of the 1994 season at Miki Qalat, Pakistan Makran, South Asian Archaeology 1:199-235
Biscioneh, R., 1974. Relative chronology and pottery conections between Shahr-I Sokhta and Mondigak, Estern Iran, Istituto Italiano di PaleontologiaUmana, VoI. II: 131-145.
Biscione, R., et al.1974. Archaeological discoveries and methodological problems in the excavations of Shahr-i Sokhta, Sistan, South Asian Archaeology 1973:12-52.
Cortesi, E., Tosi, M., Lazzari, A., and Vidalle, M., 2009. Cultural relationships beyond the Iranian platue, the Helmand sivilaiztion, Baluchistan and Indus valley in the 3th millennium BC, Paléorient 34 (2): 5-35.
Daems, A., 2005. The iconography of pre-Islamic women in Iran.  Iranica Antiqua 36: 1-150.
Dani A. H., and Masson V. M., 1996. History of civilizations of Central Asia, (Vol. I), UNESCO Publishing.
De Cardi, B., 1966. Excavations at Bampur: a third millennium settlement in Persian Baluchistan, Vol. 51. No. 3. American Museum of National History, 1970.
Firservus, J.R., Walter, A., 1956. Excavations in the Quetta Valley, West Pakistan, New York, Anthropological Paper of the American Museum of Natural History, vol. 45, part 2.
Goolidge, J., 2005. Southern Turkmenistan in the Neolitic, a petrographic case study, Oxford, BAR (British Archaeological Reports) International Series 1423.
Jarrige, J.F., Aurore D., and Gonzague Q., 2011. Shahr-i Sokhta and the chronology of the Indo-Iranian regions, Paléorient  Vol 37.2: 7-34
Lamberg-Karlovsky, C., C., and Tosi, M., 1973. Shahr-i Sokhta and Tepe Yahya: tracks on the earliest history of the Iranian Plateau, East and West 23.(1/2: 21-57.
Mortazavi, M., 2010. Figurines of Bronze Age Iran: Tepe Dasht, Newsletter of the Coroplastic Studies Interest Group 4: 11-12.
Possehl, G. L., 2002. Indus-Mesopotamian trade. Iranica Antiqua 37: 325-342.
Salvatori, S.,, Tosi, M., and Cerasetti, M., (eds.), 2008. The Bronze Age and Early Iron Age in the Margiana lowlands: facts and methodological proposals for a redefinition of the research strategies, Vol. 1806, British Archaeological Reports Limited.
Shaffer, J. G., and B. K. Thapar,1992. Pre-Indus and early Indus cultures of Pakistan and India, History of Civilizations of Central Asia 1: 247-281.
Sajjadi, S. M. S., and Casanova, M., 2006. Sistan and Baluchistan Project 2005/2006, Iran 44 (1): 347-357.
Sajjadi, S. M. S., Casanova, M., Costantini, L., & Lorentz, K. O., 2008. Sistan and Baluchistan project: short reports on the tenth campaign of excavations at Shahr-i Sokhta, Iran, 46 (1), 307-334.
Sajjadi, S. M. S., and moradi, H., 2014. excacation and building nos.1 and 20 at Shahr-I-Sokhta, International Jornal of Societyof Iranian Archaeologists 1 (1): 35-4.
Shaffer, J.G.,1983. Bronze and Iron Age from Afghanistan: its implications for South Asian protohistory, New Delhi, Oxford and IBH Publishers,.
Shirazi, R., 2007. Figurines anthropomorphes du Bronze ancien de Shahr-i Sokhta, Période II (Séistan, Sud-Est de l'Iran): approche typologique. Paléorient Vol 33.2: 147-162.
Smith, P. E., Bivar, A. D. H., Fehérvári, G., Burney, C., Ghirshman, R., Weiss, H., & Reiner, E., 1972. Survey of excavations in Iran during 1970–71, Iran, 10(1), 165-186.
Stein, A.,1934. The indo-Iranian borderlands: their prehistory in the light of geography and of recent explorations, The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland 64:179-202.
Stinson, S.L., 2006. Hunan figurines, in: J. Homer, T., Jonathan and B., Mabry (eds.), desert archaeology, the Rio Nuevo Archaeology, 2000-2003, Technical Report Inc, Tucson, Arizona, pp. 81-86
Thornton, C. P., and C. C. Lamberg-Karlovsky, 2004. A new look at the prehistoric metallurgy of Southeastern Iran, Iran 42 (1): 47-59.
Tosi, M., 1968. Excavation at Shahr-e Sokhta, preliminary report on the second campaign, East and West, 19 (3/4): 283-386.
________ 1968. Excavations at Shahr-i Sokhta, a Chalcolithic settlement in the Iranian Sīstān, preliminary report on the first campaign, October-December 1967. East and West 18 (1/2): 9-66.
 ________1971. Shahr-i Sokhta: un insediamento protourbano nel Sistan Iraniano, Atti del Convegno Internazionale sul tema: La Persia nel Medioevo (Roma, 31 marzo-5 aprile1970), Accademia Nazionale dei Lincei, quaderno 160 (3): 15-30.
_______1972. Shahr-I Sokhta un contributo segli archeoloci Italinai allo studio delle pio antiche civilta urbane ad oriente della Mesoptamia, pp.186-208.
_______1973. The cultural sequence of Shahr-I Sokhta, Bulletin of the Asia Institute of Paulavi University, Shiraz, pp 64-80.
________1974.The lapis lazuli trade across the Iranian plateau in the 3rd millennium BC. Istituto universitario orientale pp. 3-22.
________1978. The development of urban societies in Turan and the Mesopotamian trade with the East: the evidence from Shahr-Sokhta, Mesopotamien und seinenachbarn: politische und kulturelle wechselbeziehungen im alten vorderasien vom 4. bis 1. Jahrta usend v. Chr., Bd 1, pp. 57-77.