گونه‌شناسی و طبقه‌بندی فرهنگ سفالی مس‌سنگی جدید شمال مرکزی فلات ایران در پرتو یافته‌های کارگاه شمالی محوطه میمنت‌آباد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین- پیشوا

2 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه بوعلی سینا همدان

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز

چکیده

تپه میمنت‌آباد در مجاورت روستای میمنت‌آباد و در استان تهران قرار دارد. پژوهش‌های باستان‌شناسی در تپه میمنت‌آباد که شامل دو برجستگی اصلی شمالی و جنوبی است به سرپرستی روح‌الله یوسفی با هدف لایه‌نگاری انجام گرفت. در تپه میمنت‌آباد، یک دوره فرهنگی استقراری اصلی مس‌و‌سنگ جدید شناسایی شده است که این عصر مس‌سنگی جدید دارای دو فرهنگ سفالی متفاوت است که در تمام محوطه های فلات مرکزی تداوم داشته است. این گزارش با درنظرگرفتن دو برجستگی مجزا، به ارائۀ گزارش کارگاه شمالی و داده‌های سفالی آن پرداخته تا بتواند تصویر مناسب‌تری از شباهت‌هایِ میان مراحل استقراری این محوطه با فرهنگ‌های مرکز فلات از دشت قزوین تا کاشان و محوطه‌های مشابه در نیمۀ هزارۀ چهارم ق.م. و اواخر آن ارائه نماید. در این مقاله به توصیف و طبقه‌بندی سفال‌های اواخر هزاره چهارم ق.م. محوطه پرداخته می‌شود که در خلال کاوش به‌دست آمده و با سایر سفال‌های مشابه مناطق دیگر مقایسه خواهند شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Classification and Typology of Late Chalcolithic Period's Pottery Culture of Northern Central of Iran's Plateau in light of Northern Mound's Findings of MeymanatAbad Tepe

نویسندگان [English]

  • rohola yosefi 1
  • majid zeighmi 2
  • saeed baghizadeh 3
1 azad
2 boali
چکیده [English]

In terms of synchronic studies, the Late Chalcolithi period is characterized by Sialk IV1 cultural horizon at on the northern edge of the central desert. The final feature of proto-literate period known by the titles of Uruk and the Proto-Elamite characterized by the sudden disappearance of painted pottery of Sialk III6-7 and emergence of simple and coarse pottery of Uruk tradition. MeymanatAbad is an important site for study the Sialk IV1. Meymanatabad Tepe (N 3928141.46 and S 515322.47, AMSL: 1053.96 m) is located in southwest of Tehran, surrounded by two shallow hills of Northern and Southern ones. In general, a complete sequence of late chalcolithic was identified at this Tepe based on stratigraphic excavations. Stratigraphic excavation and presenting its chronological table help us to illuminate new information of the mid and late fourth millennium especially late chalcolithic in the frame of Sialk III6-7 and Sialk IV1. Considering the fact that the two mounds were settled along the chronological sequences, this report had done to present the Operation at the northern mound and relied upon on pottery analysis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Northern Central of Iran's Plateau"
  • "MeymanatAbad"
  • "Late Chalcolithic"
  • "Sialk III6-7"
  • "Sialk IV1"
دارک، کن، 1379؛ مبانی نظری باستان شناسی، ترجمه کامیار عبدی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران.
رحیمی، قاسم، 1390؛ «طبقه‌بندی و گونه‌شناسی یافته‌های باستان‌شناختی دوره آغازشهرنشینی بر اساس بررسی روشمند محوطه میمنت‌آباد (میمون‌آباد)، رباط‌کریم»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی، تهران (منتشر نشده).
طلایی، حسن، 1385؛ عصر مفرغ ایران، انتشارات سمت، تهران.
علی بیگی، سجاد، 1385؛ «گزارش تعیین حریم محوطه باستانی میمنت‌آباد شهرستان رباط‌کریم»، بایگانی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران ] منتشر نشده[.
فاضلی نشلی، حسن و حجت دارابی، یوسف فلاحیان 1390؛ «گاهنگاری مطلق و نسبی تپه سگزآباد دشت قزوین»، مجله مطالعات باستان شناسی، دوره 3، شماره 1، تابستان 1390، صفحه 133-159.
فاضلی‌نشلی، حسن، 1380؛ «بررسی‌های باستان‌شناسی در دشت تهران»، مجله علمی پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دوره 84، شماره 160، صص. 197-216.
کامبخش‌فرد، سیف‌ا...، 1383؛ سفال و سفالگری در ایران، از ابتدای نوسنگی تا دوران معاصر، انتشارات ققنوس، چاپ دوم، تهران.
گیرشمن، رومن، 1983؛ سیلک کاشان، جلد اول، تهران، ترجمه‌ی: اصغر کریمی، سازمان میراث فرهنگی کشور.
مجیدزاده، یوسف، 1370؛ «باستان شناسی و سفال»، مجله باستان شناسی و تاریخ، سال پنجم، شماره دوم، شماره پیاپی 10، صص 7-14.
مجیدزاده، ‌یوسف، 1389؛ «کاوش‌های محوطه‌ی باستانی ازبکی»، جلد اول: هنر و معماری، اداره‌ی کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران، تهران.
مجیدزاده، ‌یوسف، 1389؛ کاوش‌های محوطه‌ی باستانی ازبکی، جلد دوم: سفال، اداره‌ی کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران، تهران.
ملک شهمیرزادی، صادق، 1378؛ ایران در پیش از تاریخ، باستان شناسی ایران از آغاز تا سپیده دم شهرنشینی، پژوهشکده‌ی باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی، تهران.
ملک شهمیرزادی، صادق، 1384؛ واژه نامه باستان شناسی، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ دوم، تهران.
یوسفی زشک، روح ا...، 1389؛ «گزارش لایه‌نگاری محوطه میمنت آباد رباط‌کریم»، پژوهشکده باستان شناسی، تهران (منتشر نشده).
Alden, J. R., 1982. Trade and politics in Proto-Elamite Iran, Current Anthropology 23: 613-640
Arnold, D.E., 1985. Ceramic theory and cultural process, Cambridge University Press.
Fazeli Nashli, H., Valipour H.R., and Azizi Kharanaghi, M.H., 2013. The late Chalcolithic and early Bronze Age in the Qazvin and Tehran Plains: a chronological perspective, in: Cameron A. Petrie (ed.), ancient Iran and its neighbors, local developments and long-range interactions in the fourth millennium B.C., The British Institute of Persian Studies, Archaeological Monograph Series III, OXBOW Books, Pp. 107-131.
Ghirshman, R., 1939. Fouilles de Sialk, (Vol. I), Geuthner, Paris.
Helwing, B., 2005. Long distance relations of the Iranian highland sites during the late Chalcolithic period: new evidence from the joint Iranian-German excavations at Arisman, in: Franke-Vogt, U., and Weisshaar, H-J., (eds.), south Asian archaeology 2003, Forschungen zur Archäologie aussereuropäischer Kulturen, Linden Soft, Aachen pp. 171–78.
Helwing, B., 2013. Some thoughts on the mode of culture change in the fourth-millennium BC Iranian highlands, in: Cameron A. Petrie (ed.), ancient Iran and its neighbors, local developments and long-range interactions in the fourth millennium BC, The British Institute of Persian Studies, Archaeological Monograph Series III, OXBOW Books, Pp. 93-107.
Kohl, P., 1978. Western Asian trade in the third millennium B.C., Current Anthropology 19: 463-92.
La Brun, A., 1971. Recherches stratigraphiques a l'acropole de Suse (1969-1971), DAFI 1: 163-216.
Lamberg-Karlovsky, C., 1970. Excavation at Tepe Yahya, Iran; progress report I, Cambridge, Massachusetts.
Majidzadeh, Y., 1976. The early prehistoric cultures of the Central Plateau of Iran, an archaeological history of its development during the fifth and fourth millennia B.C., Ph.D. Thesis, University of Chicago.
Orton, C., Tyers, P., Vince, A., 2007. Pottery in archaeology, Cambridge University Press.
Nokandeh, G., 2010. Neue untersuchungen zur Sialk III-periode im zentraliranischen hochland: auf der Grundlage der ergebnisse des, Sialk reconsideration project, unpublished Ph. D Thesis, Verlag im Internet GmbH, Berlin.
Potts, D. T., 2009. Bevel-rim bowls and bakeries: evidence and explanations from Iran and the Indo-Iranian borderlands, Journal of Cuneiform Studies, Vol.  61: 1–23.
Priestman, S. M.N. (2013), “Sasanian Ceramics from The Gorgan Wall And Other Sites on The Gorgan Plain”, in H. Omrani Rekavandi & T. J. Wilkinson & J. Nokandeh & Eberhard Sauer (ed.) Persia's Imperial Power in Late Antiquity: The Great Wall of Gorgan and the Frontier Landscapes of Sasanian Iran, British Institute of Persian Studies, Archaeological Monograph Series II, Oxbow Books, Pp. 447-534.
Rice, Prudence M., 1987. Pottery analysis; a sourcebook, Chicago, University of Chicago Press.
Rothman, M., and Gopnik, H., 2011. On the high road, the history of Godin Tepe, Iran, Toronto, Mazda Publisher.
Rouse, I., 1960. The Classification of artifacts in archaeology, American Antiquity, 25 (3): 313-323.
Shepard, A. O., 1956. Ceramics for the archaeologist, Washington, DC, Carnegie Institute Publication, No. 609.
Wright, Henry T., 2013. A bridge between worlds: south-western Iran during the fourth millennium BC, in: Cameron A. Petrie (ed.), ancient Iran and its neighbors, local developments and long-range interactions in the fourth millennium BC., The British Institute of Persian Studies, Archaeological Monograph Series III, OXBOW Books, Pp. 51-75.