الگوهای زیستگاهی عصر مفرغ دشت سیلاخور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده باستان‌شناسی پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی

2 دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز

چکیده

دشت سیلاخور در استان لرستان یکی از پهنه‌های زیستی مهم در ناحیه شرق زاگرس مرکزی است که با توجه به توانمندی‌های زیست‌‌محیطی مناسب، زمینه‌ی اسکان گروه‌های انسانی از پیش‌‌از‌تاریخ تاکنون را فراهم نموده است. این دشت که در امتداد شرقی دره نهاوند و کنگاور واقع شده، با طول بیش از 70 کیلومتر و عرض متوسط 12 کیلومتر در حاشیه شمالی و شرقی رشته کوه‌های اشترانکوه و گَرین (کوه) و مابین شهرهای بروجرد و دورود در استان لرستان واقع شده است. در بررسی باستان شناختی این دشت در دهه گذشته، کمابیش 700 اثر تاریخی فرهنگی از دوره نوسنگی تا قرون متاخر اسلامی شناسایی شد، اما تاکنون در راستای تحلیل الگوهای زیستگاهی سکونتگاه‌های باستانی آن، مطالعات زیادی صورت نگرفته است. در این پژوهش با هدف دستیابی به الگوهای زیستگاهی عصر مفرغ این ناحیه، 51 زیستگاه از میان آثار شناسایی‌‌شده‌ در محدوده شهرستان دورود انتخاب و سپس با استفاده از محیط GIS به پردازش و تحلیل عوامل مؤثر در مکان­گزینی سکونتگاه‌ها، شیوه‌ی پراکنش و توزیع آن‌ها در دشت و نوع الگوهای زیستگاهی آن‌ها پرداخته شد. نتایج این پژوهش نشان داد که از میان عوامل جغرافیایی موردبحث، منابع آب، زمین‌های حاصلخیز، درجه و دامنه شیب زمین، راه‌های باستانی و گسل زلزله، بیشترین تأثیر را بر شیوه‌ی پراکنش و مکان‌گزینی زیستگاه‌ها داشته‌اند. همچنین شش نوع الگوی زیستگاهی برای سکونتگاه‌ها به‌‌دست آمد که در ادامه به آن‌ها پرداخته خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


بازگیر، فضل‌الله؛ یاری، حسین‌علی؛ شاهرخ وندی، سید منصور؛ بهنام‌پور، هدایت؛ بساطی، قدرت؛ اسماعیل‌زاده، حسن و نقدی، عبدالرضا (1391)؛ استان‌شناسی استان لرستان، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی، گروه جغرافیا، تهران، شرکت چاپ و نشر کتب‌ درسی ایران.

پرویز، احمد (1385)؛ «گزارش بررسی و شناسایی شهرستان دورود»، آرشیو میراث فرهنگی استان لرستان، آرشیو واحد باستان‌شناسی.

پرویز، احمد (1388)؛ «گزارش گمانه‌زنی و لایه‌نگاری تپه که‌کو دورود»، لرستان، آرشیو اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری لرستان، آرشیو واحد باستان‌شناسی.

 ثنایی‌مقدم، مریم (1394): «الگوهای زیستگاهی دوره روستا نشینی میانه دشت سیلاخور (دورود لرستان)»، پایان نامه کارشناسی ارشد، عباس مقدم، دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تهران مرکز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی

ثنایی‌مقدم، مریم و عباس نوری (1395): «الگوهای زیستگاهی دوره روستانشینی میانه دشت سیلاخور»، چهارمین کنکره معماری و شهرسازی ایران، استان لرستان، ص 66-91.

رضاپور، مهدی (1388)؛ «تحلیل زمین‌لرزه 11 فرودین 1385 سیلاخور در استان لرستان»، ژئوفیزیک ایران، دوره 3 ،شماره 1، صص 75-89.

شایان، سیاوش؛ حبیب سکوند؛ محمد شریفی‌کیا (1390)، «سنجش ارتباط طول گسل، بزرگی زمین‌لرزه، پهنه گسیختگی و جابه‌جایی عمودی زمین (مطالعه موردی: دشت سیلاخور)»، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 15، شماره 2، صص 119-139.

صحبتی، رضا؛ مرتضی فتاحی (1389): «امکان کاربرد باستان لرزه‌شناسی در ایران»، فیزیک زمین و فضا، دوره 36، شماره 4، ص 111- 129.

گزارش ویژه پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، 1385‌، آدرس وبگاه: http://www.iiees.ac.ir/fa/11185.

مقصودی، مهران؛ سیامک شرفی؛ فاطمه شرفی، (1393)؛ «عوامل طبیعی تأثیرگذار بر الگوی پراکنش سایت‌های باستانی دشت سیلاخور در استان لرستان»، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، دوره 12، شماره 22، صص 172-191.

هنریکسون، رابرت سی (1381)، «گودین III و گاهنگاری غرب مرکز ایران در حدود 2600-1400 ق.م»، باستانشناسی غرب ایران، فرانک هول، ترجمه زهرا باستی، تهران، سمت، ص 416.