مروری بر سنت‌ها و آئین‌های تدفین مردگان منطقه‌ی جنوب ‌شرق ایران با نگاهی بر تمدن‌های همجوار (هزاره‌ی چهارم و سوم قبل از میلاد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه زابل

چکیده

مقاله­ی حاضر بر آن است تا با تکیه بر کاوش‌های انجام شده در گورستان‌های حـوزه­ی تمدنی جنوب­ شرق ایران، به ­بررسی شیوه‌ها و جهات تدفین در طول هزاره­ی چهارم و سوم قبل از میلاد بپردازد. درخصوص آئین تدفین مردگان در محوطه‌های باستانی جنوب ­شرقی ایران به­دلیل محدودیت پراکندگی­ گورستان­های حفاری شده و عدم انتشار گزارش کاوش برخی از این قبور، اظهارنظر قطعی امکان‌پذیر نیست، اما با توجه­ به کاوش‌های شهداد، محطوط­آباد، خواجه عسکر، گورستان 14 بمپور و به­خصوص شهر سوخته که کامل‌ترین گزارش‌ها را در این مورد دارا می‌باشند، نگارنده کوشیده است با بررسی روی این گورستان‌های مهم باستانی در منطقه و با تکیه بر داده‌های آماری به‌دست‌آمده از گورستان شهر سوخته که بین 1376 تا 1387 انجام گرفته است، آئین تدفین مردگان در منطقه­ی جنوب شرقی ایران را تشریح نماید.
 

کلیدواژه‌ها


باغستانی، سوزان (1378)، «بررسی مهرهای مشبک ایران، آسیای مرکزی و شمال چین»، باستان‌شناسی و تاریخ، سال سیزدهم، شماره اول، شماره پیاپی 26 و 27.

باغستانی، سوزان (1386)، «مهره‌های شهر سوخته، در: گزارش‌های شهرِ ­سوخته1 (کاوش در گورستان 1376- 1379)»، تهران، معاونت فرهنگی و ارتباطات سازمان میراث فرهنگی کشور.

حاکمی، علی (1385)، «گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد دشت لوت (1347 - 1354 شمسی)»، به ­کوشش محمود موسوی، تهران، پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، پژوهشکده باستان‌شناسی.

رهبر، مهدی (1395)، «محوطه­ی شماره 14 بمپور، گورستانی از هزاره­ی سوم پ.م در جنوب ­شرق ایران»، باستان‌پژوه، در مجموعه مقالات نشست‌های تخصصی باستان‌شناسی دانشگاه تهران، انجمن علمی باستان‌شناسی، 22-1.

سرحدی دادیان، حسین (1382)، «معماری و ساختار قبور از اواخر هزاره­ی چهارم تا آغاز هزاره­ی دوم قبل از میلاد با تأکید بر شهر‌ سوخته سیستان»، رساله­ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی به‌راهنمایی دکتر بهمن فیروزمندی، دانشگاه آزادواحدتهران‌مرکز.

سرحدی دادیان، حسین (1388)، «ساختار قبور دوران آغازتاریخی منطقه جنوب شرق ایران»، مجموعه مقالات شهر سوخته­1، به­کوشش: سید­منصور سید­سجادی، سیستان و بلوچستان، اداره­ی کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان، زاهدان.

سید­سجادی، سید­منصور (1374)، هشت گفتار: باستان‌شناسی و تاریخ بلوچستان، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور.

ـــــــــــــــــــــــ (1382)، راهنمای مختصر آثار باستانی سیستان، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان سیستان و بلوچستان، چاپ اول.

ــــــــــــــــــــــــ؛ رجب­محمد ضروری؛ فرزاد فروزانفر؛ روح‌الله شیرازی (­1386)، «گزارش‌های شهر سوخته­1(کاوش در گورستان 1376- 1379)»، تهران، معاونت فرهنگی و ارتباطات سازمان میراث فرهنگی کشور.

ــــــــــــــــــــــــ؛ رجب­محمد ضروری؛ فرزاد فروزانفر؛ روح‌الله شیرازی ( 1388)، «گزارش‌های شهر سوخته 2 (کاوش در گورستان 1380- 1382)»، تهران، پژوهشکده باستان‌شناسی و سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان.

فروزانفر، فرزاد (1388)، گزارش‌های شهر سوخته ­3 (کاوش در گورستان: مطالعات انسان­شناسی 1376-1387)، با مقدمه­ سید­منصور سید­سجادی، پژوهشکده باستان­شناسی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سیستان‌و‌بلوچستان.

کابلی، میر­عابدین (­1353الف)، شهداد در هزاره­ی سوم قبل­ از ­میلاد، دومین مجمع سالانه کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی در ایران، مرکز باستان‌شناسی ایران.

کنستانتینی و سید­سجادی (1382)، مطالعات گیاه باستان‌شناسی در شهر سوخته، تهران، معاونت معرفی و آموزش سازمان میراث فرهنگی کشور.

ملاصالحی، حکمت‌الله؛ مژگان شفیعی؛ بهمن فیروزمندی؛ نادر سلیمانی و نصیر اسکندری (1393)، «خواجه­عسکر: گورستانی از هزاره‌ی چهارم پیش­از­میلاد در جنوب شرق ایران از داده‌های مشهود تا بوده‌های مفقود»، پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران؛ شماره 6؛ دوره چهارم 47-64.

Casal, J. M., (1961a). Nindowari: A Chalcolithic Site in South Baluchistan, Pakistan Archaeology 3:10-21.

Hakemi, A., (1997). Shahdad Archaeological Excavation of a Bronz Age Center in Iran. Translated and edited by S.M.S.Sajjadi, IsMEO. Roma

Jarrige, J. F., et al. (1990). Excavation at Nausharo 1988-89”, in: Pakistan Archaeology 21: 21-67.

Masson, V. M., (1992). "The Decline of the Bronze Age Civilization and Movements of the Tribes". In History of Civilization of Central Asia, Ed. A. H. Dani and V. M. Masson. Paris: UNESCO: 337-356.

Milanesi, C., Cresti, M., Costantini, L., Gallo, M., Gallo, G., Crognale, S., Franco, B., (2015). Spoilage of Oat Bran by Sporogenic Microorganisms Revived from Soil Buried 4000 Years Ago in Iranian archaeological Site. International Biodeterioration & Biodegradation, 104: 83-91.

Moradi, H., Sarhaddi-Dadian, H., & Rahman, N. H. S. N. A., (2014). Development and Decline of the Bampur Valley, Based on the New archaeological Evidence from Prehistoric Period, Iranian Studies, 47(2): 263-287.

Piperno, M., (1977). Socio – economic Implication from the Graveyard Shahr-i sukhta, in: M . Toddei (ed), South Asian Archaeology, 123-139.

Piperno, M., (1979). Grave 77 at Shahr-i sokhta: Further Evidence of Technological Specialization in the 3rd Millennium BC, East and West 26: 9-14

Sajjadi, S.M.S., Foruzanfar, F., Shirazi, R., & Baghestani, S., (2003). Excavations at Shahr-i Sokhta. First Preliminary Report on the Excavations of the Graveyard, 1997-2000. Iran XLI, 21-97.

Sarhaddi-Dadian, H., Ramli, Z., Rahman, N. H. S. N. A., & Mehrafarin, R., (2015). X-ray Diffraction and X-Ray Fluorescence Analysis of Pottery Shards from New Archaeological Survey in South Region of Sistan, Iran. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 15(3): 45-56.

Stein, A., (1937). Archaeological Reconnaissance in North – Western India and south – eastern Iran, London.

Tosi, M., (1970). “A Tomb from Domin and Problem of the Bampur sequence in the Third Mill. BC , Este and West, 20: 9-50.

Vidale, M., Desset, F., (2013). Mahtoutabad I (Konar Sandal South, Jiroft): Preliminary Evidence of Occupation of a Halil Rud Site in the Early Fourth Millennium BC, in: Petrie, C. A., (ed.), Ancient Iran and Its Neighbors: Local Developments and Long Range Interactions in the Fourth Millennium BC, British Institute of Persian Studies, Archaeological Monographs Series, Oxford, Oxbow Books, pp. 233-252.

Zohary, D., Hopp, F., (2000). Domestication of Plants in the Old world (Third Edition), Oxford, Oxford University Press.