نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• افراسیاب گراوند ¹
• مهناز شریفی ²
• فاطمه ملک پور ³

¹ مدیر پایگاه جهانی تخت سلیمان

² دانشیار پژوهشکده باستان‌شناسی،پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری،ایران،تهران

³ کارشناسی ارشد باستان شناسی اداره میراث فرهنگی, گردشگری و صنایع دستی خوی

چکیده

تپه اهرنجان یکی از شاخص ترین محوطه‌های حوضه دریاچه ارومیه است که با عنایت به مختصات منحصر به فرد فرهنگی که دارد، نقش مهمی در ادبیات باستان‌شناسی منطقه ایفا نموده است، چرا که اطلاعات ما در خصوص نوسنگی این منطقه‌ی بسیار مهم، ناشناخته باقی مانده و دانسته‌های ما از این بازه زمانی بسیار محدود است. اهرنجان را می‌بایست فرهنگ خاص مختص شمال‌غرب درنظر بگیریم. اهرنجان دارای انباشت ضخیمی از دوره نوسنگی است که حدود 10 متر لایه فرهنگی با نه فاز استقراری را در برمی‌گیرد. هدف از این مقاله تبیین توالی فرهنگی تپه و پاسخ به این پرسش مهم است که آیا اهرنجان دارای شواهد نوسنگی بدون سفال نیز هست یا استقرار صرفا در دوره نوسنگی با سفال صورت پذیرفته است؟ نتایج این پژوهش منجر به کشف تدفین دسته جمعی انسانی داخل فضای مسکونی و شناسایی کوره‌های حرارتی شد که در نوع خود منحصر به فرد بوده و در نقاط دیگر گزارش نشده‌اند. مواد فرهنگی اهرنجان مشابهت نزدیکی علی‌الخصوص با جارمو از یک سو و همچنین با دیگر محوطه‏های همزمان از جمله حاجی‌فیروز و یانیک تپه در حوضه دریاچه ارومیه از سوی دیگر دارد. اما علی‌رغم برخی تشابهات، تفاوت‌های بنیادین با حاجی‌فیروز دارد، علی رغم اینکه همه محوطه‌های نوسنگی هم افق با یکدیگرند، اما تفاوت‌های ساختاری را نیز دارند. با عنایت به مواد فرهنگی اهرنجان باید اذعان نمود که این محوطه در چهارچوب فرهنگ حاجی فیروز که پیشتر معرفی شده، نمی‌گنجد و شاخصه‌های متفاوت‌تری نسبت به حاجی‌فیرور و دیگر محوطه‌های هم افق داراست و مختصات فرهنگی خاص خودش را دارد و این مساله به دلیل قدمت بیشتر اهرنجان از حاجی فیروز است. نتیجه این پژوهش نشان داد در دوره نوسنگی جدید در منطقه شمال غرب، همگونی فرهنگی وجود نداشته و ما با تنوع فرهنگی و نه همسانی فرهنگی مواجه هستیم.

کلیدواژه‌ها

• شمال‌غرب
• حوضه دریاچه ارومیه
• نوسنگی جدید
• کوره
• تدفین گروهی

موضوعات

• برای مشاهده مقالات مرتبط با موضوع، روی نام موضوع کلیک کنید.

عنوان مقاله [English]

The style of residential architectural spaces and the public hall of the Ghadkodan site during the Parthian period, Piranshahr Plain, West Azerbaijan

نویسندگان [English]

• Afrasiab Garavand ¹
• Mahnaz Sharifi ²
• Fatemeh Malekpur ³

¹ Head of Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts of Salmas County

² Associate Professor, Iranian Center for Archaeological Research (ICAR), Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran

³ Master of Archeology Department of Cultural Heritage, Tourism and Khoi Handicrafts

چکیده [English]

تپه اهرنجان یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های حوضه دریاچه ارومیه است که با عنایت به مختصات منحصر به فرد فرهنگی که دارد، نقش مهمی در ادبیات باستان‌شناسی منطقه ایفا نموده است، چرا که اطلاعات ما در خصوص نوسنگی این منطقه‌ی بسیار مهم، ناشناخته باقی مانده و اطلاعات بسیار محدودی در این بازه مهم زمانی وجود دارد. اهرنجان را می‌بایست فرهنگ خاص مختص شمال‌غرب در نظر بگیریم. اهرنجان دارای انباشت ضخیمی از دوره نوسنگی است که حدود 10 متر لایه فرهنگی با نه فاز استقراری را در برمی‌گیرد. هدف از این مقاله تبیین توالی فرهنگی تپه و پاسخ به این پرسش مهم است که آیا اهرنجان دارای شواهد نوسنگی بدون سفال نیز هست یا استقرار صرفا در دوره نوسنگی با سفال، صورت پذیرفته است؟ نتایج این پژوهش منجر به کشف تدفین دسته جمعی انسانی داخل فضای مسکونی و شناسایی چاله کوره‌های حرارتی شد که در نوع خود منحصر به فرد بوده و در نقاط دیگر گزارش نشده‌اند. مواد فرهنگی اهرنجان مشابهت نزدیکی علی‌الخصوص با جارمو از یک سو و همچنین با دیگر محوطه‏های همزمان از جمله حاجی‌فیروز و یانیک تپه در حوضه دریاچه ارومیه از سوی دیگر دارد. اما علی‌رغم برخی تشابهات، تفاوت‌های بنیادین با حاجی‌فیروز دارد، علی رغم اینکه همه محوطه‌های نوسنگی هم افق با یکدیگرند، اما تفاوت‌های ساختاری را نیز دارند. با عنایت به مواد فرهنگی اهرنجان باید اذعان نمود که این محوطه در چهارچوب فرهنگ حاجی فیروز که پیشتر معرفی شده، نمی‌گنجد و شاخصه‌های متفاوت‌تری نسبت به حاجی‌فیرور و دیگر محوطه‌های هم افق داراست. نتیجه این پژوهش نشان داد آنچه که در این مقال مدنظر است اینکه اهرنجان مختصات فرهنگی خاص خودش را دارد. در این دوره همگونی فرهنگی وجود نداشته و ما با تنوع فرهنگی و نه همسانی فرهنگی مواجه هستیم.

کلیدواژه‌ها [English]

• Neolithic
• West North
• Ahranjan