نویسنده = عباس مترجم
تعداد مقالات: 3
واکنش به زلزله: شواهدی از تغییر الگوی سکونتی یا فروپاشی استقراری در دشت کنگاور در دورۀ پس از گودین III-2

واکنش به زلزله: شواهدی از تغییر الگوی سکونتی یا فروپاشی استقراری در دشت کنگاور در دورۀ پس از گودین III-2

دوره 18، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 85-106

https://doi.org/10.22059/jarcs.2024.374948.143262

پروانه احمدطجری، عباس مترجم، مهدی زارع

چکیده زمین‌لرزه یکی از رخ‌دادهای طبیعی است، که کنترل آن خارج از توانایی انسان‌ قرار می‌گیرد، اما عواقب و تغییراتی ایجاد می‌کند که ساختارهای انسانی، استقرارها و فرهنگ را دچار تحول، دگرگونی یا تغییر می‌کند. فلات ایران به‌واسطۀ قرار گرفتن برروی کمربند زلزلۀ خیز آلپ-هیمالیا یکی از زلزله‌خیزترین مناطق جهان محسوب می‌شود. این سرزمین از دوران گذشته شاهد زلزله‌های ویرانگری بوده است که مدارک و شواهد آن‌ها علاوه‌بر منابع مکتوب در قرن اخیر درنتیجۀ کاوش‌های باستان‌شناسی، نیز شناسایی شده است. گودین‌تپه یکی از محوطه‌های باستانی ایران در منطقۀ غرب ایران است که شواهد حداقل دو رخ‌داد زلزله در دوره‌های مختلف آن در کاوش‌های باستان‌شناسی شناسایی شده است. یکی از این زلزله‌های مخرب در اواخر فاز 2 لایۀ III گودین‌تپه رخ‌داده است که به‌نظر می‌رسد منجر به تغییرات محیطی و فرهنگی، نه‌تنها در محوطۀ گودین، که در کل دشت کنگاور گردیده است. یکی از این شواهد را می‌توان تغییر اساسی در الگوی زندگی به‌صورت کاهش محسوس محوطه‌های استقراری در دوران پس از فاز دوم گودین III در دشت کنگاور دید؛ این کاهش استقرارها در دوران آهن نیز در منطقه مشاهده شده است. در اواخر دورۀ گودین III2 و دوره فرا گودین IIIp-2 در استقرارهای منطقۀ دشت کنگاور تغییراتی به‌وجود آمده است که نشان‌دهندۀ تغییر در شیوۀ زندگی از یکجانشینی به کوچ‌روی است؛ در همین‌راستا، پژوهش حاضر در تلاش است با بررسی عوامل مؤثر در این تغییر الگوی سکونتی به جستجوی دلایل آن بپردازد. پرسش مهم و اصلی پژوهش این است که، عوامل تأثیرگذار در تغییر الگوی زیستی دشت کنگاور در دورۀ پس از III2 گودین به چه صورت قابل بررسی است؟ روش این پژوهش براساس گردآوری اطلاعات به شیوۀ اسنادی و به روش توصیفی-تحلیلی است. در این پژوهش عوامل آب‌وهوایی، شرایط سیاسی (جنگ و خشونت) و زلزله رخ‌داده این دوران در منطقه بررسی شد. باتوجه به آرام بودن منطقه ازنظر آب‌وهوایی و سیاسی در نیمۀ هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد، زلزله از دلایل مهم این تغییر و تحول نوع زندگی انسان‌های منطقۀ کنگاور درنظر گرفته شد.

An Archaeological Analysis of the Existing Shell Vessels (Libation Shell) in the Archaeological Contexts of the Iranian Plateau in the Third to the First Millennium B.C.

An Archaeological Analysis of the Existing Shell Vessels (Libation Shell) in the Archaeological Contexts of the Iranian Plateau in the Third to the First Millennium B.C.

دوره 15، شماره 2، آذر 1402، صفحه 167-183

https://doi.org/10.22059/jarcs.2023.342641.143113

Parisa Naseri، Abbas Motarjem، David S. Reese

چکیده Sea shells are natural-biological objects. They are embedded in geological layers in the form of fossils, but also, to find in archaeological deposits as a result of human activities. Archaeologists can use the provenance of shells in the functional analysis of ancient sites in terms of social archeology and prehistoric trading activities. Aarcheological excavations in several sites of the Iranian Plateau have shown that from the 3rd third millennium B.C. onwards, finds of of sea shells (e.g. Lambis, Dentalium, etc.) rapidely increased. Such shells were for instance discovered from ritual cemetery contexts such as Shahdad, Tepe Hesar, Kale Nisar cemeteries or Bani Surma. These objects are mainly used as natural or polished shells. In some cases, they served as a raw material for making all kinds of beads, buttons, and other ornamental objects.. The main question is to understand the relationship between the use of seashells and archaeological context, and also, their role in Bronze Age ritual life. In this article, the descriptive, analytical method has been used in the biological recognition of all types of shells. This method is also used based on similar studies on this issue in Mesopotamia's archeology of the Sumerian-Akkadian period. The distribution of recognizable species shows that these objects are concentrated in the settlements from south to southeast of Iran in the coastal strip of the Persian Gulf, and from the Oman Sea to the Zagros intermountain valleys, as well as in the northwest and northeast of Iran. The biological origin can be placed in the northern shores of the Oman Sea to the Gulf of Kutch on the northern coast of the Indian Ocean. It seems that with the growth and development of urbanization in Southwest Asia and especially the development of sea trade, oysters have been traded as valuable goods and other prestige goods. The importance of the shell findings is more than the value of the shells themselves because they were used as sacred goods in religious affairs. Analysis of the fields where the shells were discovered is more related to cemeteries and temples as sacred spaces. Also, the significant presence of Lambis shells for the production of specific ritual bowls, placed together with bronze axes in graves, can be seen as the reflection of a patriarchic tradition in the social-political organisiation of the third and second millennia B.C. Despite many excavations and the discovery of many samples of these types of shells, no furthergoing investigation on these specific objects was undertaken so far. This desideratum reveals more valuable findings in the archeology of the Iranian plateau. Therefore, one of this article's final goals is to focus more on analyzing the context of the discovery of seashells in future Excavation

نقش و کارکرد صدف و مهره‌های صدف در معبد سرخ‌دم لری

نقش و کارکرد صدف و مهره‌های صدف در معبد سرخ‌دم لری

دوره 15، شماره 1، خرداد 1402، صفحه 213-241

https://doi.org/10.22059/jarcs.2022.337720.143080

پریسا ناصری، عباس مترجم، دیوید اس رایز

چکیده صدف‌ها به‌عنوان پوسته طبیعی برخی نرم‌تنان همواره موردتوجه انسان بوده است. برخی ازاین‌گونه‌های جانوری از ابتدای تکامل فرهنگی انسان بخشی از رژیم غذایی وی را تشکیل داده‌اند، درحالی‌که برخی دیگر به‌عنوان ظروف طبیعی و یا به‌عنوان زیورآلات کاربرد داشته‌اند، زیبایی و درخشندگی خاص صدف‌ها موجب شده تا برخی از انواع آنها در طول هزاران سال ماهیتی جادویی و آئینی در میان مردم پیدا کنند، مشخصه این گروه از صدف‌ها بر مبنای تحلیل مکانی آنها که اغلب در بافتارهای آئینی و مذهبی مانند نیایشگاه‌ها به‌عنوان نذری و هدیه ویژه و یا هدایای گور همراه متوفی قرار داده‌شده‌اند روشن می‌گردد. در حالی ‌که در برخی فرهنگ‌های شرق دور در مواردی به‌عنوان پول در دادوستد روزمره مورداستفاده قرارگرفته‌اند. محوطه سرخ‌دم لری یکی از محوطه‌های کلیدی هزارۀ دوم ق. م در منطقه پشت کوه (لرستان) در غرب ایران است که نخستین بار توسط اریخ اشمیت در سال 1938 م کاوش شد و وی آن را به‌عنوان یک نیایشگاه معرفی کرده است. بسیاری از اشیایی که از این محوطه به‌دست‌آمده اشیاء نذری است؛ که نیایشگران به خدای این معبد تقدیم کرده‌اند. از میان این اشیاء حداقل 532 قطعه صدف دریایی یافت شده است که منشأ این صدف‌ها برحسب گونه‌شناسی زیستی آن‌ها از خلیج‌فارس تا دریای عمان تعیین‌شده است. فراوانی صدف‌هایی مانند گونه کوژک یا سپید مهره (Cowrie) نشان‌دهنده این امر است که این معبد مربوط به یک الهه زن مؤنث بوده است چراکه در اغلب بافتارهای باستان‌شناسی همواره این نوع صدف صرفاً در گورهای زنان و کودکان یافت شده است که وجود یک کتیبه به خط میخی و زبان بابلی بر روی یک قطعه صدف نشان داد این نیایشگاه به الههً «نین ئیل» تعلق داشته است. همچنین عدم وجود هرگونه ابزار و ادوات جنگی در این سازه بزرگ تعلق آن به یک مکان مقدس نیایشگاهی را مجدداً تایید می‌کند. در معبد سرخ‌دم لری بسیاری از اشیاء و صدف‌های مورد مطالعه در این پژوهش تنها در میان شکاف دیوارها و لابه‌لای سنگ‌های درون فضا قرار داده ‌شده‌اند که خود اقتباسی از اهداء نذورات به معابد در سنت‌های بابلی و سومری در بین‌النهرین است.