علی شجاعی اصفهانی
چکیده
شناخت آثار ایجادشده در ارتفاعات مشرف بر دشت اصفهان که کنترل پهنه اصفهان بهویژه مرکز آن را بر عهده داشتهاند، به ما کمک میکند تا با نگاه جامع بتوانیم وضعیت مرکز خوره اصفهان را بهعنوان یکی از مهمترین ...
بیشتر
شناخت آثار ایجادشده در ارتفاعات مشرف بر دشت اصفهان که کنترل پهنه اصفهان بهویژه مرکز آن را بر عهده داشتهاند، به ما کمک میکند تا با نگاه جامع بتوانیم وضعیت مرکز خوره اصفهان را بهعنوان یکی از مهمترین بخشهای سرزمین ایران و جهان اسلام موردبررسی قرار دهیم. در مقاله حاضر با کمک از تصاویر ماهوارهای و بررسیهای میدانی هجده نمونه از قلاع و استحکامات مرکز خوره اصفهان که بر رستاق جی اشراف داشتهاند شناساییشده است. با شناسایی و بررسی این عناصر هم پیوند در کنار تجزیهوتحلیل منابع مکتوب مشخص گردید قلعه شاهدژ تنها قلعه مربوط به دشت اصفهان نبوده و این قلعه در تمامی دورهها اهمیت یکسانی نداشته است. همچنین مشخص شد شبکه قلاع اصفهان با کنترل راهها و ارتباطی که با یکدیگر و با مراکز جمعیتی از طرق مختلف برقرار میکردند بهخوبی امکان تأمین امنیت و یا کنترل ساکنان شعاع دید آنها را داشتهاند. این آثار که بهواسطه وضعیت خاص توپوگرافیک دشت اصفهان و ارتفاعات اطراف آن ایجادشده در مکانیابی شهرهای اصلی خوره اصفهان یعنی شهر جی و یهودیه و شکلگیری شاخصههای هر دو شهر نقش عمدهای ایفا کردهاند که شناخت آنها منجر به فهم بهتری از پهنه باستانشناختی اصفهان در دورههای مختلف خواهد شد. گرچه فهم زمان ساخت محوطهها و تاریخگذاری دقیق آنها، بهویژه وضعیت قلاع در دوران قبل از اسلام، نیاز به انجام کاوشهای باستانشناسی است اما بنا بر منابع مکتوب میتوان مطرح کرد که محوطهها در دوران اسلامی تا دوران صفویه و شکلگیری ایران واحد با فراز و نشیبهایی به حیات خود ادامه دادهاند.
