دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Translation in Islamic Caliphate and its Effectiveness in Transition of Sciences to Western Landsترجمه در خلافت اسلامی و تأثیر آن در انتقال علوم به سرزمینهای غربی1126565510.22059/jarcs.2018.208566.142296FAمهرنازبهروزیاستادیار گروه تاریخ دانشگاه آزاد، واحد تهران مرکزیJournal Article20160601Translation was indubitably one of the eminent skills of Muslims. The tendencies of society for acquiring science and craft, great attention of caliphs and fond-of-science families, the very existence of numerous libraries, cheap price of paper and etc., were of the reasons of Muslims’ overall attention to translating skills. Such attention led to the transition of past nations’ legacies to Islamic nations and from there to west. But what consequences has been this transition between the Western and Islamic nations? The purpose of this research is to consider the consequences of the transition of science to Islamic and west lands and nations. For this research, descriptive-analytical research method is followed and study method is library-based and such conclusion was reached: the confrontation of Muslims with the people of defeated lands, translation movement began to start and numerous books of different languages were translated into Arabic. On the other hand, west too, benefited from the advantages of translation and its own and other nations’ cultural transition which smoother the path for the arrival of Cultural Renaissance.یکی از مهارتهای قابلتوجه نزد مسلمانان، ترجمه بود. نیاز جامعهی اسلامی به فراگیری علوم و فنون، توجه خلفا و خاندانهای علاقهمند به فرهنگ و دانش، وجود کتابخانههای بسیار، ارزانی کاغذ و... از دلایل توجه مسلمانان به فنّ ترجمه بود. این توجه موجب انتقال میراث ملل به جهان اسلام و سپس غرب شد. بدینگونه هدف این پژوهش، بررسی ترجمه در خلافت اسلامی (عصر اموی و عباسی) و انتقال آن به سرزمینهای غربی است. مسلمانان پس از سالها پیشرفت علمی – بهویژه در زمان هارونالرشید و مأمون عباسی- بهتدریج مبانی علمی خود را به سرزمینهای غربی منتقل کردند. اما خود، کمکم دچار رکود و رخوت علمی شدند. حال بهنظر میرسد باتوجه به نیاز مسلمانان به بیداری و رشد علمی، این پژوهش با پاسخگویی به این پرسش که چگونه ترجمه در خلافت اسلامی، موجب انتقال علوم به سرزمینهای غربی شد، قصد تبیین توانایی علمی مسلمانان در گذشته را دارد. نگارنده مسئلهی مزبور را با روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و شیوهی مطالعهی کتابخانهای مورد بررسی قرار داد و به این نتیجه دست یافت: در رویارویی میان مسلمانان و مردم سرزمینهای مفتوحه، نهضت ترجمه پا گرفت و بسیاری از کتب سرزمینهای مختلف به عربی ترجمه شد. از سوی دیگر غرب نیز از موهبت ترجمه مسلمانان بهره برد و بدینگونه راه را برای رنسانس فرهنگی خود گشود.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65655_abeeb14f62f400ee2a269cea040fd2b7.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Explaning Some Animal Motifs of Proto-Elamite Seal Impressions
from Tepe Sofalin, Pishvaبررسی تعدادی از اثرمهرهای حیوانی دورهی آغازایلامی محوطهی سفالین پیشوا، استان تهران13286565610.22059/jarcs.2018.204847.142281FAمرتضیحصاریدانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه هنر اصفهانJournal Article20160416The site of Sofalin lies in the north Central Iranian Plateau in the north of Pishva city about 35 kilometres south-east of Tehran capital city. The excavations at Tepe Sofalin revealed information on the Proto-writing evidence of the controls on economy, art as well as the cultural and religious life of this period. Cultural sequence of the study period was identified during the some excavations seasons and it was revealed that the site was occupied continuously from first phase of the proto-writhing to the Proto-Elamite time. The seal impressions found from this site are documented, introduced and published here for the first time. The most important questions regarding the seal impressions of Sofalin are: which kinds of animal iconography, function and style were used? Have been seals made by local traditions? For the study of seal collections a comparative approach has been used to compare seal impressions found at Sofalin with its contemporary sites of Susa and those from Mesopotamia. The results of study showed that there have been some similarities between Sofalin and Mesopotamian seals impressions. The Proto-Elamite material showed the internal and external relationships for the peoples inhabiting Proto- Elamite societies; so based on the seal impressions comparisons it is evident that the proto-Elamite period can be attributed to have been in the earliest phase of urban development in the late 4th and early third millennium BCیافتههای فرهنگی بهدست آمده از کاوش محوطه سفالین باعث افزایش بانک اطلاعاتی باستانشناسی دوران آغازتاریخی با تمرکز بر بعد نظارت اقتصادی، هنری، فرهنگی و آیینی این دوره بهویژه آغازایلامی شده است؛ دورهای که ما شاهد پیشرفت در فنّاوری در بسیاری از صنایع و هنر آن بهویژه در مُهرسازی هستیم. مهمترین هدف این پژوهش مستندسازی نقشمایههای حجمیحیوانی اثرمهرهای بهدستآمده از این محوطه بهعنوان بخشی از هنر مهرسازی و در پی آن شناسایی سبک و روش خلق نقشمایهها برروی مهرهای موردمطالعه است. مهمترین پرسشها در این پژوهش به این ترتیب میباشند: گونههای نقشمایههای با صحنة حیوانی چیست؟ انواع کاربرد اثرمهرها چیست؟ در قالب کدامیک از سبکهای هنری این دوره قرار میگیرند؟ نقشمایهها در بازخوانی اجتماع این محوطه در دورهی زمانی موردمطالعه بهصورت یک مرکز مستقل چه کمکی میکنند؟ اثرمهرها، وارادتی و یا بومی این مرکز هستند ؟ روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق به شیوهی میدانی، شاملِ مشاهده، ثبتوضبط، طبقهبندی و در مرحلة اسنادی، شاملِ مطالعة تطبیقی و مقایسهای نمونههای مختلف است. اثرمهرهای مورد مطالعه با توجه به گونههای مختلف سبک کار و خلق نقشمایهها باعث تمایز در جنبههای فرهنگی با سایر فرهنگهای همافق خود شده است. این تمایزات در عین تشابهات هنری بهویژه با بینالنهرین، خود سبب سبک خاص مهرسازی شده است. دوره فرهنگی-تاریخی اثرمهرهای مجموعه، نخستین پایههای هنری و آغازنگارشی جامعهی شهری با سطح بالا و پیشرفته در ایران باستان است. بخشی از نقشمایهها و نیز کاربردشان نشان از ساخت و استفادهی مهر در این محوطه میباشد.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65656_636b318ce3d78ad915ad8354059c67e1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222nnnnnمطالعات اولیهی خوردگی اشیای نقرهای غار کلماکره، غرب ایران29426565710.22059/jarcs.2018.212052.142313FAمسعوددارابیدانشجوی دکتری مرمت اشیای تاریخی و فرهنگی دانشگاه هنر اصفهانمنصورهنظارتی زادهدانشجوی دکتری مرمت اشیای تاریخی و فرهنگی دانشگاه هنر تهرانکوروسسامانیاندانشیار گروه مرمت اشیای تاریخی و فرهنگی دانشگاه هنر تهرانJournal Article20160716دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Comparing Ancient Wall Paintings of Kuh-e Khwaje Zabol and Shahr-e Gur, Firouzabad Farsمطالعهی تطبیقی نگارههای باستانی کوه خواجه زابل و شهر گور فیروزآباد43566565810.22059/jarcs.2018.240138.142467FAغلامرضارحمانیمربی پژوهشکده حفاظت و مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی کشوراحمدچایچی امیر خیزاستادیار پژوهشکده باستان شناسیمحمدمکاریفارغ التحصیل کارشناس ارشد مردم شناسی زیست محیطی پژوهشکده مردم شناسیJournal Article20160310There are few Wall Paintings remained from the Parthian and Sassanid era in Iran.These limited examples play a major role in the development of the study and our knowledge on pre-Islamic Iranian painting. The present paper examined two of these remains, one a Parthian Wall Painting in Kuh-e Khwaje in Sistan and the other a unique sample of early Sasanians Wall Painting in Firuzabad, Fars province, dating back to two different times in two different sites, they reveal evident similarities in the style. Also considering the vast painted surfaces in both sites and the characteristic specifications of the sites, one can see the high artistic capabilities applied for painting them.Althoughboth paintings demonstrate the application of different methods, they are well adapted with the host structure in functional conception, in a strong harmony with the echo system of the site and acknowledging the cultural diversity of the creating civilization.Studying these wall paintings in terms of subject and style shows the Sasanian Painting despite of the influences of Hellenistic art, also has been affected by Parthian painting style from east of Iran.نمونههای اندکی از هنر نقاشی دیواری از دورههای اشکانی و ساسانی برجای مانده است و در این میان تعداد نمونههای موجود در ایران امروزی بسیار کمتر است اما همین نمونههای انگشتشمار، نقشی مهم و اساسی را در بازنگری و تحلیل تاریخ تکوین هنر نقاشی دوران پیش از اسلام ایران ایفا میکند. این دیوارنگارهها در دو دوره و دو منطقهی متفاوت در ایران و در یک نوع سبک و شیوهی نقاشی نزدیک به یکدیگر دیده میشوند. تنوع موضوعات نقاشی در مجموعه کوه خواجه زابل و شهر گور فیروزآباد و توانایی به انجام رسانیدن کاری با این وسعت، یقینا نشاندهندهی بهرهگیری از هنرمندان سطح بالایی میباشد که در این مناطق کار کردهاند. مطالعهی این آثار محدود نشان میدهد گرچه فنون و شیوههای متفاوتی در خلق آنها بهکار رفته، این نمونهها در عین هماهنگی کامل با قالب یا شکل و مفهوم کاربردی معماری، متناسب با شرایط اقلیمی و فرهنگ متنوع ایرانزمین شکل گرفته است. این مقاله به مقایسهی دو نمونه از دیوارنگارههای اشکانی کوه خواجه سیستان با نمونهی منحصربهفردی از دوران ساسانی در فیروزآباد فارس اختصاص دارد. تحلیل این دیوارنگارهها از نظر موضوعی، ساختار هنری و شیوهی اجرا نشان میدهد که هنر نقاشی دوران ساسانی بهرغم نفوذ هنر هلنی بهعنوان هنری مستقل و ایرانی از نظر شکل و محتوا از هنر نقاشی اشکانی در شرق ایران تأثیر پذیرفته است.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65658_7df7565f474b291c814128a52c8e397a.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222A Geoarchaeological Approach to Identify Provenance of the Stones Used in the Construction of Sassanid Buildings in Bishapu Cityبررسی زمین باستانشناسی برای منشأیابی سنگهای استفادهشده در ساخت بناهای ساسانی شهر بیشاپور57726566910.22059/jarcs.2018.202556.142271FAمحمد حسینرضاییاستادیار گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابورکوروشاحمدیدانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی کازرونJournal Article20160308The Sassanid kings, named after the Sassan, great of Pars and the priest of the Anahita Temple in the Estakhr ruled in Iran from the third to the seventh century AD. The most important buildings of Sassanians in Iran are the majestic palaces of the kings. Bisapur is one of the most important cities of the Sassanid era, which is located in Kazerun County. Following an archaeological study on the Sassanid pavement located in the mountainous region of the city of Kotal in the east of Kazerun city, the remains of some stone masses from the Sassanid era came to light on the basis of archaeological investigations and studies by the Cultural Heritage office of Kazerun. It was discovered that these two sites were used as a stone mines. Stone is one of the materials used to build bisapur buildings. Considering that in most cases archaeological investigations are based on material evidence, it is necessary to better understand these data and interpret them by using interdisciplinary sciences. Accordingly, in this research, a field survey and sampling of the stones used in the construction of Bisapur buildings have been carried out and after sampling of the Bishapur buildings, comparison of samples taken from other stone mines (based on laboratory methods) for understanding the source of stones extraction has been addressed. To achieve this, the experimental methods of studying the Thin Sections of the stones, as well as the XRD and XRF analysis were applied and it was determined by the experiments that the mines and buildings stones of the Sassanid era of Bishapur (Valerian Palace, Anahita Temple and Towers) were made of genus compounds with similar structures.سلسله ساسانی که نامشان را از ساسان بزرگ پارس و موبد موبدان معبد آناهیتا در استخر گرفتهاند، از سده سوم تا سده هفتم میلادی در ایران حکومت کردند. ﻣﻬـﻢﺗـﺮﻳﻦ ﺍﺑﻨﻴـﻪ ﺍﻳﻦ ﺩﻭﺭﻩ ﺭﺍ ﻛﺎﺥﻫﺎﻱ ﻋﻈﻴم و باشکوه شاهان ﺗﺸﻜﻴﻞ میﺩﻫﺪ. شهر بیشاپور ازجمله مهمترین شهرهای دورهی ساسانی محسوب میشود که در شهرستان کازرون واقع است. در طی یک بررسی باستانشناسی در اطراف جاده باستانی و سنگفرش مربوط به عصر ساسانی واقع در منطقه کوهستانی موسوم به کتل دختر در شرق شهرستان کازرون، آثار و بقایای چند تودهی سنگی از عصر ساسانی بهدست آمده که بر اساس بررسی و تحقیقاتِ باستان شناسان اداره میراث فرهنگی شهرستان کازرون، مشخص شد که این دو مکان بهعنوان معدن سنگ مورد استفاده قرار میگرفتهاند. سنگ از جمله مصالحی است که برای ساخت بناهای بیشاپور استفاده شده است. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺩﺭ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻮﺍﺭﺩ بررسیهای ﺑﺎﺳﺘﺎﻥﺷﻨﺎختی ﺑﺮ ﺷﻮﺍﻫﺪ ﻣﺎﺩﻱ ﺍﺳﺘﻮﺍﺭ ﺍﺳﺖ، ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﻳﻦ دادهها ﻭ ﺗﻔﺴﻴﺮ آنها ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻋﻠﻮﻡ ﻣﻴﺎﻥرشتهای ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ. بر همین اساس، در ﺍﻳﻦ ﭘﮋﻭﻫﺶ ابتدا بررسی میدانی و نمونه برداری از سنگهای مورد استفاده در ساخت بناهای بیشاپور صورت گرفته است و پس از نمونه برداری از بناهای بیشاپور، به مقایسه نمونههای اخذ شده از سایر معادن سنگ شناساییشده (بر پایهی روشهای آزمایشگاهی) برای پی بردن به منبع احتمالی استخراج سنگها پرداخته شده است. برای دستیابی به این امر، روشهای آزمایشگاهی مطالعه مقاطع نازک سنگها، و همینطور آنالیز XRD و XRF بهکار گرفته شد و با انجام آزمایشها مشخص شد که سنگهای معادن و بناهای دورهی ساسانی بیشاپور (کاخ والرین، معبد آناهیتا و برج و باروها) جنس، ترکیبات و ساختار مشابهی دارند.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65669_0264a5c7329de96f953e636a9cb60199.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Sequencing Mitochondrial DNA of Middle Elamite Skeletal Remains from HAFT TEPEتعیین توالی DNA میتوکندری (mtDNA) بقایای اسکلتی دورهی ایلام میانی محوطهی باستانی هفتتپه73866567010.22059/jarcs.2018.222521.142360FAمریمرمضانیدانشجوی دکتری باستانشناسی دانشگاه تهران، تهران، ایرانمحمدتقیاکبریدانشیار گروه ژنتیک پزشکی دانشگاه تربیت مدرس، تهرانمصطفیمنتظر ظهوریاستادیار گروه ژنتیک دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، زاهدانشهرهزارعاستادیار گروه زیستشناسی- ژنتیک دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین پیشوامهدینیکنامیاستادیار گروه رادیولوژی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهراننغمهلسانیدانشآموختهی کارشناسی ارشد گروه زیستشناسی- ژنتیک دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد، واحد علوم تحقیقات، تهرانJournal Article20150917Archaeogenetics, a nascent and emerging science, is based on a combination of biology and genetics which has a high potential in discovering the untold facts about livelihood and culture of ancient times, such as modern human origins and diets evolutionary trend. This area of biology, also focus on migration and geographical distribution of humans and genetic variation in ancient DNA samples around the world in comparison to modern humans. Highly polymorphic DNA regions like STR found on the male-specific Y chromosome in nucleus and mitochondrial (mt) DNA are used in archaeogenetics to study genetic variation within a target population. mtDNA D-loop region is very polymorphic that consists of two hyper variable regions including HVI and HVII with a large variety in different human populations. Analysis on these regions of mtDNA using ancient excavated human bones will lead to determine the genetic composition of human mtDNA known as haplogroups. mtDNA can be used to identify the ancient ethnic groups, trace descendants of ancestors and their migration trails.This is achieved by comparing mtDNA haplogroups between different ethnic groups all over the world.In this study, we have performed analysis using ancient DNA extracted from 5 excavated human bones. Ancient human bones were obtained from Haft-Tepe. We performed PCR amplifications for HVI and HVII regions of the mtDNA followed by sequencing with ABI. Then comparisons The Cambridge Reference Sequence and the sequences obtained in the current study were done at NCBI site. Hoplogroup residents were R2 and R5. By tracking haplogroups from indo-Iranian , we can conclude that these haplogroups dated to 5000 B.P in Iran, and possibly originated in southwestern Iran and from the Elamite civilization.علم نوپای ژنتیک باستانشناسی (Archaeogenetics) که بر پایهی آمیزهی علوم ژنتیک و باستانشناسی است، پتانسیل بسیار بالایی در کشف حقایق و ناگفتههای فرهنگی و معیشتی دوران باستان از قبیل منشأ انسان مدرن و سیر تکاملی آن، چگونگی مهاجرت و توزیع جغرافیایی آن در پنج قاره جهان و همچنین بررسی تنوع ژنتیکی نمونههای DNA باستانی در نقاط مختلف جهان و مقایسهی تحلیلی آن با جمعیت انسان امروزی دارد. مناطق بسیار پلیمورفیک DNA هستهای مانند مارکرهای STR کروموزوم Y و مناطق بسیار متغیر DNA میتوکندریایی (mtDNA) برای بررسی تنوع ژنتیکی نمونههای باستانی استفاده میشود. در پژوهش حاضر DNA باستانی از تعدادی از نمونههای استخوانی و دندان انسانی استخراج شد. نمونهها از حفاری منطقه هفتتپه متعلق به دورهی ایلام میانی بهدست آمد. سپس مناطق HVI و HVII مولکول mtDNA، با استفاده از روش PCR تکثیر و در ادامه تعیین توالی شد. توالیها با توالی مرجع مقایسه و هاپلوگروپ این اقوام R2 و R5 تعیین شد. با ردیابی این هاپلوگروپها از مناطق آریانشین مشخص شد که منشأ هاپلوگروپ R2جنوب غربی ایلام و تمدن ایلام است. https://jarcs.ut.ac.ir/article_65670_f8017c546df48130fb6c1a9a8eefb7b1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Spatial Structure of Old Mosque of Dastgerdan-e Tabas: An Appraisalبازشناسی طراحی فضای مسجد کهنه دستگردان طبس871026567110.22059/jarcs.2018.222947.142367FAمحمد ابراهیمزارعیدانشیار گروه باستانشناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا همدانخدیجهشریف کاظمیدانشجوی دکترای باستانشناسی، دانشگاه بوعلی سینا همدانJournal Article20161219Architects have always built mosques as one of the important elements of the architecture of urban buildings with different designs and climate considerations. Tabas area located south of southern Khorasan province has always played an important role in Iranian history, art and culture, especially during Islamic period. This feature can be found from the many valuable and valuable works left over from the architecture of this area. In the archaeological survey in 1394 in Dastgerdan Tabas, was identified two mosques; "Dastgerdan Old Mosques" and "Hudar" in this area i, which have not been studied of their structure and function. The mosque has a unique geometric plan with two Ivans Khorasan mosques comparable in middle Islamic period. Since this mosque is not studied and archaeological analysis, therefore, the present study is of particular importance. The method used in this research is of fundamental type and its method is descriptive-analytical. The field surveys and studies have collected by library resources through observation and mapping. In this article, we tried to determine the type of masonry and compared through other mosques, cultural and historical context of the situation to be examined. The results show that according to the structure of the Dastgerdan Old Mosque, and the context in which it was formed, Dating construction to the Middle Islamic period, in particular, it is base to the "Ilkhanid era".معماران همواره مساجد را بهعنوان یکی از عناصر مهم معماری بناهای شهری با طرحها و شیوههای مختلف و درنظرگرفتن اقلیم، بنا میکردند. ناحیهی طبس واقع در جنوب استان خراسان جنوبی همواره نقش مهمی در تاریخ، هنر و فرهنگ ایران بهویژه در دوران اسلامی داشته است. این مهم را میتوان از وجود آثار فراوان و ارزشمند بهجایمانده از معماری این ناحیه دریافت. در طی بررسی باستانشناسی که در 1394 در بخش دستگردان طبس صورت گرفت، دو مسجد دستگردان و هودر در این منطقه شناسایی شد که از لحاظ ساختار و کارکرد، تاکنون مورد واکاوی و پژوهش قرار نگرفتهاند. بنای مسجد کهنه دستگردان دارای طرح و نقشه هندسی منحصربهفردی است که با مساجد دو ایوانی خراسان در دوران میانی اسلامی قابلمقایسه است. ازآنجاییکه این مسجد موردمطالعه و واکاوی باستانشناسانه قرار نگرفته، پژوهش کنونی اهمیت ویژهای مییابد. روش بهکاررفته در این پژوهش، از نوع بنیادین و روش، توصیفی- تحلیلی است. جمعآوری یافتهها مبتنی بر بررسیهای میدانی و مطالعهی منابع کتابخانهای از طریق مشاهده و با استفاده از کروکی و تهیه نقشه است. در راستای انجام این پژوهش سعی شده است، با تعیین ماهیت بنای مذکور و مقایسه از طریق دیگر مساجد، موقعیت بافت فرهنگی و تاریخی بنای موردنظر بررسی شود. نتایج بیانگر این مطلب است که با توجه به ساختار بنای مسجد کهنه دستگردان و بافتی که در آن شکل گرفته است، تاریخ ساخت آن به دوران میانی اسلامی، بهویژه دورهی ایلخانی بازمیگردد. https://jarcs.ut.ac.ir/article_65671_6cd9357aff6dd0830d484c5f4ae4fd41.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Archaeological Evidence for the Chronology and Occupation Processes of Jondishapur Cityگاهنگاری و روند تداوم استقرار شهر جندیشاپور با تکیه بر شواهد باستانشناختی1031216567210.22059/jarcs.2018.211719.142309FAمحمدسعیدپوردانشجوی دکتری باستانشناسی دوره تاریخی، دانشگاه محقق اردبیلی0000-0003-0142-6284کریمحاجی زادهاستادیار گروه باستانشناسی دانشگاه محقق اردبیلیرضارضالودانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه محقق اردبیلیحسنکریمیاندانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه تهرانJournal Article20160711Jundishapur is one of the towns with a rectangular plan, built by Shapur I in the north of the Kuzistan close to the Mansor River and like Bishapur, on one side is limited to the river, but here there is no fort and castle to protect the city. Archaeological studies in Jundishapur were carried out by mapping and aerial photography and systematic archaeological examination and a total of forty one point of occupation were identified. The abstract results of the index samples along with written sources made it clear that the establishment has continued throughout Christian centuries. The water flowed in the city from the Mansoor black harbor through the Jundishapur Bridge. Due to the decrease in water in the summer, a qanat was built in 14 km length from the Dez River to adjust and increase the water level of the Jundishapur River representing the efforts of Sasanians in the water supply system.تلاش پادشاهان ساسانی در احداث شهرها به اندازهای درخشان بود که بهنام هر یک از آنها یک یا چند شهر به ثبت رسیده است. چنانکه از منابع تاریخی برمیآید، جندیشاپور یکی از شهرهای مشهور شاپور اول در خوزستان است که همانند بیشاپور با پلان مستطیلیشکل ساخته شده بود و همانند بیشاپور، از یکطرف به رودخانهی سیاه منصور محدود بود. لیکن در اینجا قلعه و دژی وجود نداشته تا از شهر حفاظت کند. باوجود کثرت مکتوبات تاریخی درخصوص این شهر عصر ساسانیان اطلاعات اندکی دربارهی تاریخ دقیق احداث و روند تداوم استقرار آن در دست است. همچنین سازمان اجتماعی ساکنان شهر و عملکرد محلههای آن در هالهای از ابهام قرار دارد. بهمنظور رفع ابهاماتی از ایندست، مطالعات باستانشناسانه نگارندگان با نقشهبرداری و تهیه عکس هوایی از این شهر و سپس بررسی سامانمند باستانشناختی در آن به انجام رسید و درمجموع چهل و یک تپه باستانی شناسایی و ثبت شد. هدف پژوهش حاضر شناخت دورههای استقراری و چگونگی روند تداوم شهر تا دورههای اسلامی بود. نتایج گونهشناختی، مطالعهی تطبیقی یافتههای سطحی، گاهنگاری و شناخت دورههای استقراری این شهر را در پی داشت و روشن ساخت که استقرار در آن تا قرون متأخر اسلامی تداوم داشته است.دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Early Accounting System during the Chalcolithic Period of Tal-e Mash Karimنظام حسابداری اولیه در دورۀ پیشازتاریخ: یافتههایی از کاوش تل مشکریم، شهرستان سمیرم1231366567310.22059/jarcs.2018.203598.142276FAمحمد حسینطاهریدانشجوی دکترای باشتانشناسی، گرایش پیشازتاریخ، دانشگاه تهرانعلیرضاسرداری زارچیاستادیار پژوهشکده باستانشناسی، پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستیJournal Article20160401Investigating the accounting systems and their progressive development during the prehistoric period is a critical issue in recognition of human societies, their communication, and formation of inter- and intra-regional trade system which have been transformed to innovation of writing systems. The present study aims at studying the typology and classification of the Chalcolithic period (Bakun) numerical objects discovered in Tal-e Mash Karim in Semirom district located in Esfahan province. The discovered cultural materials consisted of 32 numerical tokens and a clay tallying slab. The numerical tokens are divided into three main categories and seven sub categories. The discovery of a tallying slab beside the artifacts all is proving the existence on an early accounting system.بررسی نظام حسابداری و فرایند رشد و تکامل آن در دورۀ پیشازتاریخ از موضوعات دارای اهمیت برای شناخت جوامع انسانی، ارتباطات آنها، شکلگیری نظامهای تجاری برون و درونمنطقهای و همچنین روند شکلگیری و تکامل خط و نگارش است. کالاشمارها و گویهای شمارشی از جمله شواهدی هستند که میتوانند بر نقش نظارتی و جمعآوری و طبقهبندی تولیدات دلالت کنند. این مواد توانستند زبانها وگویشهای مختلف را که مشکلی در روند تجارت به حساب میآمدند، به زبانی دیداری و قابل فهم یعنی یک زبان تجاری واحد تبدیل کنند. این زبان تجاری، تسهیل و دقت در روند تجارت بین مناطق مختلف را سبب شد. هدف این پژوهش بررسی، گونهشناسی و طبقهبندی اشیای شمارشیِ (کالاشمار) یافت شده از تل مشکریم است. محوطه مشکریم در بخش جنوبشرقی شهرستان سمیرم در نزدیکی مرز استان فارس با اصفهان قرار دارد و دارای مساحتی درحدود ۱۴۰۰ مترمربع با ارتفاع ۲ متر از سطح دشت است؛ گاهنگاری تل مشکریم به دورۀ باکون میانی، (4500) پ.م برمیگردد. مواد فرهنگی بهدستآمده شامل 32 قطعه ژتون شمارشی و یک قطعه گلخط است که در این مقاله ژتونهای شمارشی به سه گونه و هفت زیرگونه طبقهبندی شدهاند. همچنین وجود یک چوبخط، نشاندهندۀ وجود نظام حسابداری اولیه در این محوطه است.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65673_7c91e5d721121a174997fc38280fa864.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Bronze Age Settlement Patterns in the Silakhor Plainالگوهای زیستگاهی عصر مفرغ دشت سیلاخور1371556567410.22059/jarcs.2018.211247.142308FAعباسمقدماستادیار پژوهشکده باستانشناسی پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستیعباسنوریدانشآموختهی کارشناسی ارشد باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزJournal Article20160705The Silakhor Plain is one of the key plains in the eastern part of Central Zagros that its suitable environment made a significant base for human habitants since prehistoric time. This plain is located in the east of Nahavand and Kangavar valleys and it is about 70 km length and 12 km width besides the east of Oshterankooh range between Broujerd and Dorrod cities in Luristan province. In the past decades, over 700 ancient sites from Neolithic to the Islamic era were identified by Parviz (1382-1385). Since then, no detaile anaysis have been done on the settlement patterns of this region. In this study, only settlement patterns of the Bronze Age in this area evaluated based on the fifty-one settelements from Silakhor Plain to undestand effictive parameters on site vriabilities, distributions and types by means of GIS. The initial results outlined some of the key geographic factors affecting settlement variabilities. Among the geographical features, Tireh and Chalanchulan Riveres, springs, tributary streams, fertile lands, degree of land slope, ancient roads and proximity to geological faults were the most effective reasons. Based on those key factors, six kinds of settlement patterns have been identified in the region that will be discussed in this paper.دشت سیلاخور در استان لرستان یکی از پهنههای زیستی مهم در ناحیه شرق زاگرس مرکزی است که با توجه به توانمندیهای زیستمحیطی مناسب، زمینهی اسکان گروههای انسانی از پیشازتاریخ تاکنون را فراهم نموده است. این دشت که در امتداد شرقی دره نهاوند و کنگاور واقع شده، با طول بیش از 70 کیلومتر و عرض متوسط 12 کیلومتر در حاشیه شمالی و شرقی رشته کوههای اشترانکوه و گَرین (کوه) و مابین شهرهای بروجرد و دورود در استان لرستان واقع شده است. در بررسی باستان شناختی این دشت در دهه گذشته، کمابیش 700 اثر تاریخی فرهنگی از دوره نوسنگی تا قرون متاخر اسلامی شناسایی شد، اما تاکنون در راستای تحلیل الگوهای زیستگاهی سکونتگاههای باستانی آن، مطالعات زیادی صورت نگرفته است. در این پژوهش با هدف دستیابی به الگوهای زیستگاهی عصر مفرغ این ناحیه، 51 زیستگاه از میان آثار شناساییشده در محدوده شهرستان دورود انتخاب و سپس با استفاده از محیط GIS به پردازش و تحلیل عوامل مؤثر در مکانگزینی سکونتگاهها، شیوهی پراکنش و توزیع آنها در دشت و نوع الگوهای زیستگاهی آنها پرداخته شد. نتایج این پژوهش نشان داد که از میان عوامل جغرافیایی موردبحث، منابع آب، زمینهای حاصلخیز، درجه و دامنه شیب زمین، راههای باستانی و گسل زلزله، بیشترین تأثیر را بر شیوهی پراکنش و مکانگزینی زیستگاهها داشتهاند. همچنین شش نوع الگوی زیستگاهی برای سکونتگاهها بهدست آمد که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65674_3f7b0b5eacbb2cabe73596ced39420b4.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Who Were Serving Passengers on the Royal Road?چه کسانی در راه شاهی به مسافران خدمات ارائه می کردند؟1571756567510.22059/jarcs.2018.216513.142336FAلیلامکوندیاستادیار گروه باستانشناسی دانشگاه کاشانJournal Article20160927Historical sources provide valuable information related to extent, control and maintaining security, stations and its services about Achaemenid Royal Road, but they tell nothing about jobs and officials who worked at traveling services. Fourtunatley, there are 719 texts of travel rations (Q texts) in the Persepolis Fortification Archive, revealing highly important information about offering service to passengers. In this paper, by separating texts belong to each certain job, we try to analyze through comparing them in case of personal names, seal and other information, to familiarity the workers and their commission. Study on travel ration texts shows that mentioned jobs in term are originally Iranian, and many of them such as travel guide, were professional and heirachial job.متون تاریخی اطلاعات ارزشمندی دربارهی اهمیت راه شاهی هخامنشی از نظر وسعت، چگونگی کنترل و برقراری امنیت در آن، ایستگاههای بینراهی و خدماتی که به مسافران ارائه میشد در اختیار میگذارند، اما درباره نوع مشاغل و کارکنان شاغل در حوزهی خدمات سفر سکوت کردهاند. در این زمینه، 719 متن مربوط به جیرههای سفر (متنهای Q) موجود در بایگانی باروی تختجمشید اطلاعات بسیار ارزشمندی دربارهی مشاغل مختلف مرتبط با خدمات سفر دارند. در پژوهش حاضر متنهای مربوط به هر شغل خاص تفکیک و تلاش شده است که با تحلیل و مقایسهی آنها بر مبنای نام شخص شاغل، مهر و دیگر اطلاعات موجود به شناختی نسبی از این مشاغل و حیطهی فعالیت آنها دست یابیم. مطالعه متنها نشان میدهد که عناوین شغلی مختصّ خدمات سفر ریشهی ایرانی دارند و برخی از آنها مانند راهنماهای سفر، تخصصی و سلسلهمراتبی بوده است. https://jarcs.ut.ac.ir/article_65675_fe62b4c73a938aa0bbbdbc21acad8266.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222An Explanation on Artistic Style and Date of a Decorated Bronze Belt from Gargul
(West Azarbaijan, Iran)توضیح سبکشناسی و تاریخگذاری کمربند مفرغی و منقوش گرگول (آذربایجان غربی ـ ایران)1771916567610.22059/jarcs.2018.208971.142297FAکاظمملازادهدانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدانعلیبینندهاستادیار گروه باستانشناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدانJournal Article20160606Southern basin of Urmia Lake has faced the significant political, cultural, and artistic evolutions during the first millennium BC. Rising and development of local governments caused progresses in arts especially in the metal working productions. Gargul belt was discovered fragmentarily in 2009 at Gargul village about 35 Km to Hasanlu. The belt was discovered as nine fragmentary pieces of a 95 cm bronze plate. The main centrally decoration of the belt has been worked on the buckle. Although, manufacturer did not focus on details in Gargul belt, apparently the depictions inspired by Assyrian and created out by local artist. At 1st millennium BC, there are local, Assyrian, Urartu, and sometimes Schythian artistic styles at southern basin of Urmia Lake, however, Gargul belt clearly would introduce a local artistic style that is apparent in the findings from Hasanlu, Ziwyeh and Ghalaichi which have been partially comparable to Mannaean art. The belt of Gargul can be attributed to one of rulers or commanders of Gilzanu at 2nd half of 9th century or later when the Solduz plain was occupied by Urartuians.حوضهی جنوبی دریاچهی ارومیه بهجهت شرایط مناسب زیستمحیطی و ارتباطات سهل و گسترده، از دوره پیشازتاریخ بهبعد پذیرای گروههای مختلف انسانی و محل شکلگیری فرهنگهای غنی بوده و این زمینه را برای پیشرفت هنرهای مختلف از جمله فلزگری فراهم آورده است. کمربند مفرغی گرگول در 1387 و در جریان کاوش غیرمجاز قبری در مجاورت روستای گرگول، واقع در 35 کیلومتری محوطه حسنلو بهدست آمد. بعد از رسوبزدایی و عکاسی، نقوش و تکنیک بهکاررفته مورد سبکشناسی و تاریخگذاری قرار گرفت. این کمربند منحصربهفرد، بهطور کامل با نقوش متنوعی مزین شده است. تصویر اصلی در میانه سگک دیسکیشکل آن نقش شده و شامل صحنهی نیایش با مرکزیت درخت مقدس است. با توجه به سبکشناسی هنری، کمربند توسط هنرمندان محلی و به تأثیر از نقشمایههای آشوری ساخته شده و بیشترین قرابت را با کمربند مشابه مؤسسهی هنرهای دیترویت و کمربندهای مفرغی مکشوفه از حسنلوی IVB دارد. همچنین با مطالعهی نقوش کمربند و نیز مقایسهی آن با نمونههای حسنلو، تاریخ نیمهی دوم قرن 9 ق.م برای این کمربند پیشنهاد شده است.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65676_919ef8e925c02916ee344c50395a69cf.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Evaluation of X-Ray Microprobe Nondestructive Analysis for Characterization of Chemical Composition of Ancient Glazesارزیابی استفاده از آنالیز میکروپروب اشعه ایکس (XPMA) بهعنوان روش غیرتخریبی در شناسایی ترکیب شیمیایی لعابهای تاریخی1932106567710.22059/jarcs.2018.203938.142279FAسمیهنوغانیدانشآموختهی دکتری مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهانفهیمهشیرانیدانشآموختهی کارشناسی ارشد مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزدمحمد مهدیکریمنژاداستادیار گروه مرمت دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزدJournal Article20160406Investigation and evaluation of historical object's properties and their components with respect to structural, technical and pathological point of view through nondestructive testing (NDT), is one of the most important research field in archaeometry. In this paper, the qualitative and quantitative result of chemical composition of glaze (case study: multicolored tile, probably from Safavied era) is presented through X-ray microprobe analysis (XPMA) and without sampling. Results of this analysis demonstrate the possibility of recognition of major, minor and trace elements in glaze and their amounts, through fast, nondestructive, accurate and facile method. The data obtained from this analysis point to that these glazes can classified in lead glaze group and calcium oxide has flux role in the composition. Colorants such as turquoise blue (copper oxide), yellow (with the presence of iron oxide in the vicinity of calcium oxide) and bright green (chromium oxide), indicate that firing atmosphere of glaze was oxidation environment. Also, characterization of mineralogical and chemical composition of this sample was carried out through elemental, phases and thermal analysis (XRF, XRD, and STA) and petrography. The results indicate that firing temperature of tile body has been 800 – 850℃ in oxidation condition.بررسی و ارزیابی ویژگیهای آثار تاریخی و اجزای تشکیلدهندهی آنها با توجه به زمینههای ساختارشناسی، فنشناسی و آسیبشناسی به کمک آنالیزهای غیرمخرب (NDT)، ازجمله حوزههای موردتوجه و حائز اهمیت در باستانسنجی بهشمار میرود. در این پژوهش، نتایج بررسی ترکیب شیمیایی لعاب کاشی هفترنگ بهاحتمال متعلق به دورهی صفوی، با استفاده از روش آنالیز میکروپروب پراش اشعه ایکس (XPMA) بهصورت کیفی و کمّی و بدون نمونهبرداری از اثر، ارائه شده است. دادههای حاصل از این روش آنالیزی، امکان شناسایی نوع عناصر اصلی، فرعی و کمیاب تشکیلدهندهی لعاب و درصد آنها، همچنین مقدار ترکیب اکسیدی اتمهای موجود را بدون هیچگونه عارضهی تخریبی، با دقت، سهولت و سرعت بالا فراهم میآورد. با توجه به دادههای حاصل از این آنالیز، میتوان اظهار داشت که این لعابها از دستهی لعابهای سربی بوده و اکسید کلسیم بهعنوان کمکذوب در ترکیب آنها استفاده شده است. همچنین براساس اکسیدهای رنگساز شناسایی شده در رنگهایی چون آبی فیروزهای (با حضور اکسید مس)، زرد (با حضور اکسید آهن در مجاورت اکسید کلسیم) و سبز روشن (اکسید کروم) که در محیط اکسیداسیون رنگهای مذکور را ایجاد میکنند، محیط پخت لعاب نیز در اتمسفر اکسیداسیون بوده است. شناسایی مواد تشکیلدهندهی ساختار نمونهی موردمطالعه از طریق آنالیزهای عنصری، فازی، حرارتی (XRF، XRD، STA) و پتروگرافی انجام گرفت که حاکی از محیط پخت اکسیداسیون و محدودهی دمای پخت 800 – 850 درجه سانتیگراد بدنه است. https://jarcs.ut.ac.ir/article_65677_50a157d7419f1dbf7dd039c4452708b8.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانمطالعات باستان شناسی2251-92979220171222Human Figure proportionality in the Iranian Achaemenid and Egyptian Artsبررسی و مقایسهی تناسبهای انسانی در هنر مصر و ایرانِ دورهی هخامنشیان2112276567810.22059/jarcs.2018.225885.142384FAرحبمولایتیاستادیار گروه باستانشناسی دانشگاه تهرانJournal Article20170124Achaemenid art is royal Courtly art which has been influenced by subordinate nations arts. The different nations like Mesopotamian, Egyptian and Anatolian. As it is clear that Achaemenid art as a magnificent court art was a modest imitation of the another nations art But they did not ever blindly imitate others' art,but they transformed what they took from others and changed into Iranian art;and becouse of that, the coordination and harmony that was seen in the Achaemenid style, was the localization of the artistic element of other nations.This paper trying to discuss, analyze and compare of human proportions of statues and reliefs as one of the most important artificial evidence of Achaemenid dynasty. Proportion also is visible in nature. Anatomical proportion is a mathematical concept which that important in visual arts. The formula of a golden division in Proportion is also visible at the nature and human artifacts such as statues and monuments. In this study, the influences of the Achaemenid art from subordinate nation's arts have been considered as a source of proportions in this period. The results indicate that human proportions in Achaemenid art has been Influenced by art and artistic proportions rules of Mesopotamia, Greece and specially Egypt. It is noted that highest point of Achaemenid art in terms of use principles Proportion in architecture and sculpture is very similar to the Egyptian art.هنر هخامنشی، هنری درباری و تحت تأثیر هنر ملل تابعه مانند بینالنهرین، مصر و آسیای صغیر بوده است. این مقاله به بررسی، مطالعه و مقایسهی تناسبهای انسانی، مجسمهها و نقوش برجستهی دورهی هخامنشی بهعنوان یکی از مهمترین آثار هنری این دوره میپردازد. تناسب در طبیعت نیز قابلمشاهده و مفهوم آن مفهومی در دانش ریاضی است که در هنرهای بصری اهمّیت بهسزایی دارد؛ چنانچه فرمول نسبتِ تقسیمِ طلایی در تناسب که در طبیعت و ساختههای انسانی مانند مجسمهها و بناها مشاهده میشود. در این پژوهش به بررسی تأثیرپذیری آثار هنریِ دورهی هخامنشی از هنر ملل تابعه بهعنوان مرجع و منبع تناسبها در هنر این دوره پرداخته میشود. نتایج این بررسی نشان میدهد که تناسبهای انسانی موجود در هنر هخامنشی تحتتأثیر هنر و قواعد تناسبهای هنری بینالنهرین و یونان و از همه بیشتر، مصر بوده و قابل ذکر است که بین اوج هنر هخامنشی ـ از نظر کاربرد قواعد تناسب در معماری و مجسمهسازی ـ و هنر مصر شباهتهای زیادی مشاهده میشود.https://jarcs.ut.ac.ir/article_65678_c71465c98c1738a6c3ae1c6e636da116.pdf