دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 The Pottery Tradition in Khoda'afarin Territory and the Iron Age Theory of Cultural Dynamism سنت سفالگری ناحیۀ خداآفرین و نظریۀ پویایی فرهنگی عصر آهن 1 12 32114 10.22059/jarcs.2013.32114 FA بهرام آجورلو استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز وحید عسکرپور استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز Journal Article 2012 09 22 The expansion of grey- black pottery tradition in the Iranian plateau, on the basis of Iron Age theory of cultural dynamism, was emerged by the end of the 2nd millennium BC. Such a pottery tradition is regarded as a cultural sign to point migrants who entered in the Iranian plateau from the northern outside of Caucasus the major. According to the theory, the migrants passed the river valley of Araxes towards the south; and finally settled around the Lake Urmia and other places through the Iranian plateau. Archaeologically, therefore, such a migration should be approved just on the base of material culture affiliations which are visible in both Iranian plateau and beyond, as the Central Asia and Caucasus. Analytically, at this article, a selected group of typical ceramic wares, found from a burial mound at the Himidan village of Khoda'afarin territory, are described and compared with some samples of pottery traditions in the regions of Nakhichevan, Caucasus and Urmia. Whether they were native people or northern migrants, the results of such analyses answer to the question about the origin of the people whom were buried at the burial mound of Himidan, the Khoda'afarin territory. The pottery tradition found from the burial mound at Himidan, despite of some similarities with pottery assemblages in the NW Iranian plateau and Nakhichevan, presents local characters. Therefore, it does not fall within the Iron Age horizon of the NW Iranian plateau. But, these ceramic wares should be compared with the Qarabagh tradition of the Iron Age in the southern Caucasus. Finally, c. 900 BC is suggested for the burial mound at Himidan by the authors. Archaeologically, the Iron Age traditions around the Lake Urmia are indigenous. These traditions are not yet reported from Nakhichevan region towards the north. In addition, it is remarkable that Qarabagh tradition of the Iron Age were limited to the Southern Caucasus. Consequently, it seems that Qarabgh tradition have a local- native origin. بر مبنای نظریۀ پویایی فرهنگی عصر آهن فلات ایران، پیدایش و گسترش سنت سفالگری خاکستری- سیاه رنگ در اواخر هزارۀ دوم ق. م نشانۀ مهاجرت مردمانی تازه‌ وارد است که از فراسوی کوهستان قفقاز بزرگ آمده و با گذر از رود ارس در پیرامون دریاچۀ ارومیه و دیگر صفحات فلات ایران ساکن شده‌اند؛ بنابراین، در تأیید صحت و سقم نظریۀ پویایی فرهنگی در عصر آهن فلات ایران بسیار لازم می‌نماید که شواهد و قرائن باستان‌شناختی قرابت‌های فرهنگی و نیز پیوستگی سنت‌های بازتاب یافته در فرهنگ مادی این مهاجران در فراسوی فلات ایران و به خصوص در قفقاز و آسیای میانه بررسی و تحلیل شود. موضوع نوشتار حاضر، بررسی توصیفی- تطبیقی گزیده‌ای از سفالینه‌های شاخص یافته از گورپشتۀ عصر آهن روستای حمیدان در ناحیۀ خداآفرین است؛ که مطالعۀ آنها در ارتباط با سنن سفالگری مناطق نخجوان و حوزۀ دریاچۀ ارومیه و جنوب قفقاز می‌کوشد تا بدین سئوال جواب دهد که آیا گورخفتگان عصر آهن ناحیۀ خداآفرین مردمانی بومی بوده‌اند؛ و یا مهاجرانی شمالی از فراسوی قفقاز؟ سنت سفالگری یافته از گورپشتۀ عصر آهن روستای حمیدان در ناحیۀ خداآفرین به ‌‌رغم شماری از تشابهات با سنت‌های سفالگری عصر آهن شمال غربی فلات ایران و پهنۀ فرهنگی نخجوان، دارای ویژگی‌های بومی و محلی بوده و نمی‌شود آن را در افق فرهنگی عصر آهن شمال غربی فلات ایران طبقه‌بندی کرد؛ بلکه باید با سنت سفالگری عصر آهن قره‌باغ در قفقاز جنوبی مقایسه شود؛ که بر مبنای همین قیاس، قدمت حدود 900 سال ق. م برای آثار فرهنگی عصر آهن ناحیۀ خداآفرین قابل پیشنهاد است. شواهد باستان‌شناختی تا به امروز نشان داده‌ است که سنت‌های عصر آهن پیرامون دریاچۀ ارومیه نه تنها درونزا بوده، بلکه به سوی شمال، از منطقۀ نخجوان فراتر نرفته است؛ کما این که سنت قره‌باغ نیز تا کنون از نواحی قفقاز بزرگ و قفقاز شمالی تا کنون گزارش نشده و به نظر می‌رسد که سنت قره‌باغ همانند سنت‌‌های پیرامون دریاچۀ ارومیه منشأ و مبدأ درونزا داشته است.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32114_9999cc42a8741722b64103a1f2a4a491.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Re-Identifying the Location of Ancient Port of Mahruban on the Persian Gulf Based on Excavation and Written Evidence بازشناسی جایگاه بندر باستانی مهروبان در خلیج فارس و گاهنگاری اولیه آن بر پایه کاوش باستان شناختی و مطالعات متون نوشتاری 13 31 32117 10.22059/jarcs.2013.32117 FA محمد اسماعیل اسمعیلی جلودار استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران محمد مرتضایی عضو هیئت علمی پژوهشکده باستان شناسی Journal Article 2012 10 07 Archaeological evidence from Islamic era reflects trade contacts and flourishing commerce in the Persian Gulf. Indeed, some regional infrastructures surviving from Sassanian times could have acted as the basis for these interactions. Mahruban is one of the most important ports in the Persian Gulf with evidence of extensive trade contacts with such neighboring ports as Basra, Siniz and Ganaveh on the one hand and the Gulf’s northern hinterlands such as Arjan in Behbahan region on the other. The few available data on the port prior to the recent excavations was confined to written documents by early Islamic historians and a number of more recent references by Schwarz and Rawlinson. Given the great potentials of the port for increasing our understanding of the Iranian sea trade during Sasanian and in particular the early Islamic era, the excavation project was designed with the aim of determining its sequence and detecting the remains related to sea trade through the study of archaeological material. The present paper reports the provisional results of the excavation in Trench B at Mahruban, and combines them with the available written evidence in order to define its current location and its role in the trade ties through the Persian Gulf. The preliminary analyses show that ceramic assemblage from the trench parallels the material from Suhar in Oman, Ras al-Khaima in the UAE and Qal’at in Bahrain as well as such Iranian centers as Susa in Kuzestan and Siraf in Bushehr. In this paper, a location near the modern Deylam port is discussed and finally suggested for this historical harbor based on comparison of the archaeological finds with the historical texts from early Islamic period. مدارک باستان شناختی در دوره اسلامی نشان از ارتباطات تجاری و رونق بازرگانی در خلیج فارس دارد. این ارتباطات بدون شک بر پایه ساختارهایی است که از دوره ساسانیان در منطقه وجود داشته است. یکی از مهم‌ترین بنادر خلیج فارس که دارای ارتباطات بازرگانی گسترده‌ای با بنادر هم‌جوار از قبیل بصره، سی نیز و گناوه از یک سو و شهرهای پسکرانهای خلیج فارس در مرز ایران از قبیل ارجان در منطقه بهبهان از دیگر سو بوده، بندر ماهروبان است. اطلاعات از این بندر تا پیش از کاوش در منطقه منحصر به نوشته‌های مورخین صدر اسلام و برخی از اشارات محققان متأخر از قبیل شوارتس و راولینسون بوده است. نظر به اهمیت این بندر باستانی در شناخت بازرگانی دریایی ایرانیان در دوره ساسانیان و بهویژه صدر اسلام برنامه کاوش باستان شناختی با هدف شناخت توالی فرهنگی در آن و شناخت نشانه‌های تجارت دریایی از طریق مطالعه مواد باستانشناختی انجام گرفت. مقاله حاضر، حاصل نتایج اولیه بدست آمده از کاوش در ترانشه B مهروبان و تلفیق آن با متون نوشتاری است جهت شناخت جایگاه امروزی آن و نقش آن در مبادلات بازرگانی خلیج فارس. مطالعات اولیه نشان می‌دهد که یافته‌های سفالی بدست آمده در آن قابل مقایسه با بنادر باستانی صحار در عمان، رأس الخیمه در امارات متحده عربی، قلعه آت بحرین و مراکزی چون شوش در خوزستان و سیراف در بوشهر است. با تطبیق یافته های باستان شناسی با متون نوشتاری صدر اسلام تعیین جایگاه امروزی آن در نزدیکی بندر دیلم امروزی بحث و تحلیل و در نهایت پیشنهاد گردید.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32117_e462bc544b40e9394805049b2185f05d.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Typology and Introducing the Iron Age Ceramics of Jafar Abad Kurgan’s in Khoda Afarin Area (The First Excavation) گونه‌شناسی و معرفی سفال های عصر آهن کورگان های جعفرآباد خداآفرین (فصل اوّل کاوش) 33 50 32118 10.22059/jarcs.2013.32118 FA فرشید ایروانی قدیم استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان سلیمان ممی زاده گیگلو دانش آموخته کارشناس ارشد باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان Journal Article 2012 10 03 The current article is a research on the classification of the potteries found from a scientific excavations of Jafar Abad Kurgans. Kurgans are kind of graves that are mostly unknown which were paid less attention than other sites in Iran. Research on the potteries that are found in the graves enable us to identify some aspects of cultures moreover gives us insight into thoughts, beliefs, faiths and daily life styles of people and tribes who made them. Pottery art because of its plenitude and popularity in each region signify climatic characteristics and historical, economical, social, cultural and artistic characteristics those who have lived in the area. Forms, shapes, colors, patterns, decorations, construction techniques, heating methods that are used in the creation of the pottery vessels contain valuable concepts about different life styles and living conditions of the tribes and are considered as power of innovation of their makers after thousands of years. Data on Jafar Abad Kurgans potteries, although a few of them have been explored, show nomadic lifestyles. The main goal of this article is to identify Kurgans Culture who built those Kurgans graves and put the items burried in them. Pottery items by far is the most abundant of the finds and their typology and chronology could be the most important archaeological evidences and documents. مقاله حاضر، پژوهشی در باب طبقهبندی و مطالعه سفالهای بدست آمده از حفریات علمی کورگانهای جعفرآباد میباشد. کورگانها از جمله تدفینهایی هستند که در ایران ناشناخته ماندهاند و کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. با تحقیق و تفحص بر روی سفالهای به دست آمده از این قبور، میتوان گوشهای از فرهنگ و تفکر، باورها، اعتقادات و نحوه زندگی روزمره مردمان و اقوام مرتبط با آنها را روشن ساخت. هنر سفالگری به دلیل فراوانی و عمومیت و مردمی بودن آن، در هرمنطقه ویژگیهای اقلیمی، تاریخی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و هنری کسانی را نشان میدهد که در آن منطقه میزیستهاند. فرمها و اشکال، رنگها، نقوش، تزئینات، تکنیک ساخت، شیوه پخت و ... که بر روی این ظروف سفالی ایجاد شده، دربرگیرنده مفاهیمی بسیار با ارزش از شرایط مختلف زندگی اقوام متعلق به آنها و زبان گویایی است که پس از هزاران سال ما را با شیوهی تفکر و قدرت تخیل سازندگان آن آشنا میسازد. دادههای سفالی کورگانهای جعفرآباد، هرچند که تعداد انگشت‌شماری از کورگانهای جعفرآباد مورد کاوش قرار گرفته، شیوه زندگی کوچ‌روی را نشان میدهد. هدف اصلی این پژوهش، معرفی فرهنگ کورگان، گونه‌شناسی سفالها وگاهنگاری نسبی آنها بر طبق مجموعه سفالهای به دست آمده ازکورگانهای جعفرآباد است که از فراوان‌ترین دادههای این قبور و یکی از مهمترین شواهد و مدارک باستانشناسی است.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32118_11dea9e878ce7ce7fd53ba3e2e4360c8.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Seeking Sultan Abad-e Chamchamal: Comparing Historical Sources and Archaeological Findings from Tepe Hala Bag درجستجوی سلطان‌آباد چمچمال: مقایسه در منابع تاریخی با یافته‌های باستان‌شناختی تپه هله‌بگ 51 61 32119 10.22059/jarcs.2013.32119 FA محمد اقبال چهری دانشجوی دکترای باستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران زاهد گراوند دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه تهران Journal Article 2012 10 20 According to historical sources, in time of Oljaito reign the city was built at the foot hills of Bisotun mountain that called Sultan Abad-e Chamchamal. It was a main political region during the Ilkhanid period. Due to the lack of archaeological studies, the exact position of this important site remains unclear and its exact location is the problems questioned in the archaeology of that region. In this paper, first, we are going to show the probable location of Sultan Abad-e Chamchamal based on the historical sources, then by analyzing data which were gathered from our archaeological survey as well as linguistic information. We maintain that Sultan Abad-e Chamchamal may be located at the modern Tepe Hala Bag where the previous studies have no chance to discover it. بر طبق منابع تاریخی، در زمان پادشاهی اولجایتو شهری به نام سلطان‌آباد چمچمال در پای کوه بیستون ساخته شده که در دوره ایلخانیان، مرکزیت سیاسی منطقه را برعهده داشته است. با وجود مطالعات و تحقیقات باستان‌شناسی که در منطقه انجام گرفته، تاکنون محل دقیق این شهر مهم در پرده‌ای از ابهام باقی مانده و هنوزبحث مکان‌یابی سلطان‌آباد چمچمال به عنوان یکی از مشکلات مطرح شده در باستان‌شناسی منطقه وجود دارد. در این مقاله، نخست با بهره‌گیری از منابع مکتوب تاریخی، موقعیت مکانی سلطان‌آباد چمچمال مشخص شده است. سپس ما با استفاده از بررسی‌های دقیق باستان‌شناسی و اطلاعات زبان‌شناسی منطقه (در رابطة با وجه تسمیه محوطه‌ها) و تحلیل مجموع داده‌های به دست آمده، مشخص نمودیم که تپه هله‌بگ، در پای کوه بیستون، در واقع همان سلطان‌آباد چمچمال است که تاکنون از چشم سایر محققان دور مانده بود.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32119_c6e091fed479d0202b8f70a09354d02d.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Parthian Presence in the Southern Regions of the Persian Gulf Alireza Khosro Zadeh حضور پارتیان در مناطق جنوبی خلیج فارس (شرق و جنوب شرق شبه جزیرۀ عربستان) بر اساس مدارک باستان شناختی به دست آمده از محوطه های پارتی سواحل جنوبی خلیج فارس 63 81 32120 10.22059/jarcs.2013.32120 FA علیرضا خسرو زاده استادیار گروه باستان¬شناسی، دانشکده¬ی علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد Journal Article 2012 09 23 Despite the lack of a clear understanding of the relationships of eastern and southeastern Arabia with different Iranian regions during pre-Sassanian era and the paucity of written evidence from this period, the huge corpus of archaeological evidence obtained from this region and the few available historical documents show that the region maintained close contacts with Iran and was under legal and formal control of the Parthians. As its main objective, the present work seeks to analyze the archaeological material from the Parthian sites in eastern and southeastern Arabia that corroborate these contacts. Pottery is among the major material that reflects the close ties that existed between sites in the southern and northern regions of the Persian Gulf. Pottery sherds are the most frequent evidence that support relationship between southern shores of the Persian Gulf and different regions of Iran during Sassanian and Parthian periods, in particular diagnostic examples that are widely known from Iranian sites. Of particular related examples are glazed, monochrome and bichrome painted, Londo, eggshell, and coarse black types. Apart from pottery, other categories of the material culture such as coins, metal objects, glasses, statuettes, architecture, and Aramian inscriptions are now available from a number of Parthian sites in eastern and southeastern Arabia to prove the close contacts of the northern and southern coasts of the Persian Gulf. هرچند ارتباط بین شرق و جنوب شرق عربستان با مناطق مختلف ایران پیش از دورهی ساسانی به خوبی دانسته نمیشود و مدارک نوشتاری اندکی از این دوره باقی مانده، اما شمار فراوان مدارک باستانشناختی به دست آمده از این منطقه و شمار اندک مدارک نوشتاری باقی مانده نشان میدهد که این ناحیه در این دوره ارتباطات بسیار نزدیکی با ایران داشته و تحت کنترل قانونی و رسمی پارتیان بوده است.هدف اصلی این تحقیق مطالعهی مواد فرهنگی باستانشناختی به دست آمده از محوطههای اشکانی شرق و جنوب شرق عربستان است که این ارتباط نزدیک را ثابت میکنند. با مطالعهی این مواد دانش ما از برهم‌کنش‌های بین این منطقه و سواحل شمالی خلیج فارس در این دوران بیشتر میشود. سفال از جمله مهم‌ترین مواد فرهنگی است که ارتباط تنگاتنگ بین محوطههای سواحل جنوبی با سواحل شمالی خلیج فارس را نشان میدهد. سفال فراوانترین مدرکی است که ارتباط بین سواحل جنوبی خلیج فارس و مناطق مختلف ایران را در دورهی پارت و ساسانی نشان میدهد، به خصوص نمونههای شاخصی که مشابه آنها را به راحتی میتوان از ایران معرفی کرد. از جمله میتوان به سفال گونهی لعابدار، منقوش یک رنگ و دو رنگ، لوندو، پوست تخم مرغی، لوندو و سیاه خشن اشاره کرد. به غیر از سفال، مواد فرهنگی دیگری مانند سکه، اشیای فلزی، شیشه، پیکره و معماری و کتیبههای به خط آرامی که نشان دهندهی ارتباط نزدیک بین سواحل جنوبی و شمالی خلیج فارس است از شماری از محوطههای اشکانی شرق و جنوب شرق عربستان به دست آمده است.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32120_8810aeb42495de0ced441d90ad864428.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Cultural Development of Northern Fars Societies During the Bakun Phase: Tappeh Mehr Ali توسعه فرهنگی جوامع شمال فارس در دوره باکون: تپه مهرعلی 83 101 32121 10.22059/jarcs.2013.32121 FA علیرضا هژبری نوبری دانشیار گروه باستان¬شناسی دانشگاه تربیت مدرس علیرضا سرداری دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس حسن فاضلی نشلی دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس حمید خطیب شهیدی استادیار گروه باستان¬شناسی دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2012 10 16 The Bakun phase, as one of most significant Chalcolithic cultures of Fars province attributed basic stage related to socio-economic transformation in early village societies of Iran. On the basis of varied archaeological researches regarding Bakun phase, revealed relatively homogenous culture on the whole of Fars and some its neighbors was characterized by Black on Buff painted ceramic assemblage. Northern Fars or Sarhad, as borderland, have had some social interactions between Kur River basin and surrounding regions during Bakun Phase. Rescue excavation at Tappeh Mehr Ali on the Eghlid district during two seasons in 2006 and 2008, uncovered evidences related to Bakun phase, which analysis of them is subject of the paper. The evidences monitor the cultural interactions, and also review Bakun stratigraphic sequences on Northern Fars. دوره باکون یکی از مهم‌ترین فرهنگهای عصر مسسنگی ایران، مرحله مهمی در زمینه تغییرات اجتماعی- اقتصادی جوامع پیش از تاریخ ایران در فارس محسوب می‌شود. با توجه به پژوهشهای باستانشناسی، اطلاعات مفیدی از این دوره فراهم شده است که بیانگر گسترش یک فرهنگ نسبتاً همگون با پراکنش سفال نخودی منقوش در سراسر فارس و استانهای هم‌جوار آن است. شمال فارس یکی از مناطق حاشیهای و سرحد، برهم ‌کشهای فرهنگی با مناطق مرکزی حوضه رود کر و حوضههای هم‌جوار آن در دورههای باکون داشته است. کاوشهای باستانشناختی تپه مهرعلی در شهرستان اقلید، در سالهای 1385 و 1387 مدارک قابلتوجهی در این مورد با فرهنگ باکون آشکار ساخت که بررسی آنها، موضوع این مقاله است. این مدارک چنین ارتباطات و توسعههای فرهنگی را در دوره باکون تقویت مینماید و توالی استقراری فرهنگ باکون را تا حدودی روشنتر میسازد.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32121_d8e3dcdc84706e233102992a4428af23.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 A Study on the Parthian Burial Traditions at Veliran Cemetery in Damavand, Iran بررسی شیوه های تدفین دوره اشکانی در گورستان ولیران دماوند 103 121 32122 10.22059/jarcs.2013.32122 FA محمدرضا نعمتی کارشناس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران علی صدرایی عضو هیأت علمی پژوهشکده باستان شناسی Journal Article 2012 10 08 Since the ancient times, burial practices have displayed certain characteristics among different Iranian ethnic groups and regions were influenced by the local religious orientations, traditions and environments, and are regarded as part of the spiritual culture of any given population. Indeed, religious beliefs play the main role in this diversity. Because of the empire’s long endurance and vast extent as well as its exceptional cultural diversity, various burial customs prevailed during the Parthian period. Large number of cemeteries with a plethora of different burial practices has been excavated at different Parthian sites lying both within and outside modern Iran, including jar burial, cellar burial, mausoleum, coffin burial, well burial, parallelepiped graves, simple pits and cairns. Unlike the most area in the Iranian central plateau, the vast plain around Tehran have no been the focus of any serious archaeological surveys or excavations thus the historical setting, archaeology and burial patterns of the region during the Parthian period remained totally unknown. However, a number of burials have recently been discovered and excavated during two seasons of excavations at Veliran. Their preliminary study has revealed important information on burial practices and religious attitude of the residents of Damavand area during the Parthian period. The results of this study are described in the present paper. دوره اشکانی به دلیل دوران طولانی امپراطوری ،گستردگی وسعت زیاد قلمرو حکومتی و وجود مذاهب مختلف ، شیوه‌های متنوعی جهت دفن اجساد وجود داشته است. تاکنون گورستانهای متعدی از این دوره با شیوه‌های متفاوت تدفین از قبیل :قبور خمره‌ای ، سردابه‌ای ، گور معبد ، تابوتی ، چاهی ، مکعب مستطیل ، گودالهای ساده و سنگ چین در نقاط مختلف داخل و خارج ایران کشف و حفاری شده است. در بخش شمال شرق فلات مرکزی ایران و بخصوص در استان تهران به دلیل عدم انجام بررسی‌های علمی و کاوشهای باستان شناسی ، هیچ گونه اطلاعی از وضعیت تاریخی و باستان شناسی این بخش از فلات مرکزی ایران وبخصوص شیوه‌های تدفین در دوره اشکانی وجود نداشت.با انجام دو فصل کاوش در محوطه ولیران در شرق استان تهران گورستانی با تعدادی گور و شیوه های مختلف تدفین کشف و شناسایی گردید که با مطالعه اولیه آنها ،اطلاعات مفید و ارزشمندی در خصوص شیوه‌های تدفین و نگرش مذهبی اشکانیان در منطقه دماوند حاصل آمد که در این مقاله به شرح آنها خواهیم پرداخت.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32122_b59b62c7d5982941310643e0d7f9c306.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Archaeological Analysis of Sassanid Sites in Khomein تحلیل باستان شناختی محوطه های ساسانی شهرستان خمین 123 140 32123 10.22059/jarcs.2013.32123 FA سید مهدی موسوی نیا دانشجوی دکتری باستان¬شناسی دانشگاه تهران Journal Article 2012 10 10 Khomein city is located between the Iranian central plateau and central Zagros. The relative importance of Khomein in Sassanian period is evidenced by presence of distinctive monuments such as fire temple of Atashkooh and Mile Malyon in eastern part of Mahallat and inscriptions of Gharghab valley and also passing of a branch of Silk Road through it. Nevertheless there is not so much information about the Sassanians in Iranian Central plateau, specifically in Khomein. This study aimed to determine and reconstruct the patterns and distribution of Sassanid settlements bases on historical documents, environmental and archaeological data, which are gained from archaeological surveys. Hence for determining the influential factors in the formation and distribution of settlements, archaeological information of Khomein were incorporated in GIS system by providing environmental as well as historical information of the region. شهرستان خمین در استان مرکزی و حد فاصل مرکز فلات ایران و زاگرس مرکزی واقع شده است. این موقعیت خاص جغرافیایی، خمین را به منطقهای گذرگاهی بین دو حوزۀ فرهنگی فوق تبدیل کرده است. عبور شاخهای از جاده ابریشم از شهرستان خمین، به همراه آثار و یادمان‌هایی از دو دورۀ اشکانی و ساسانی در داخل و پیرامون این شهرستان، همچون معبد خورهه، آتشکده آتشکوه، میل ملیون، سنگ‌نوشته‌های پهلوی درۀ غرقاب و ...، کمابیش بر نقش و جایگاه این شهرستان و اهمیت آن در سیر تاریخ فرهنگی ایران گواهی میدهد. با این وجود، اطلاعات خاصی از کم و کیف باستانشناسی این منطقه از ایران در دست نیست؛ لذا در نوشتۀ حاضر سعی میشود بر اساس دادههای باستانشناسی به دست آمده از دو فصل بررسی باستانشناسی این شهرستان، ضمن توصیف باستانشناسی منطقه در دورۀ ساسانی، الگوهای مؤثر در شکلگیری و پراکندگی محوطههای ساسانی منطقه شناسایی و بازسازی گردد. در این راستا با استفاده از نرم افزار GIS اطلاعات باستانشناسی ساسانی شهرستان خمین در بافت محیطی منطقه قرار میگیرد تا الگوهای محیطی مؤثر در شکلگیری و پراکندگی محوطهها شناسایی و بازسازی گردد. از متون تاریخی نیز در راستای درک بهتر این پراکندگیها استفاده گردیده است.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32123_93a96db7d165da14df8e25286637f71c.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 Archaeological Survey of Qohestan Castles بررسی باستان شناختی قلاع قهستان 141 158 32124 10.22059/jarcs.2013.32124 FA فیروز مهجور استادیار گروه باستان¬شناسی دانشگاه تهران ستار خالدیان دانشجوی دکتری باستان¬شناسی دانشگاه تهران Journal Article 2012 10 14 Qoheston is a region in the southeastern Khorasan which includes Kashmar, Tabas, Ferdos, Birjand, Qaen, Torbate Haidarie, Khaf and Taibad cities. This region is surrounded by Sabzevar and Nishaboor from north, central desert from west, Sistan and Kerman from south and Naomid plains from east. In addition to the geographical and climatic characteristics of the region the abundance of historical castles characterizes it from the other parts of Iran. This paper aims at study political, social, economic and geographical history of the Qohestan in order to understand the Qohestan culture. Moreover, the functionality of the castles the as well as the position and distribution of the castles also were studied. قهستان منطقه‌ای است در جنوب شرقی خراسان، شامل شهرستانهای کاشمر، طبس، فردوس، بیرجند، قاین، تربت حیدریه، خواف، گناباد و تایباد که از جانب شمال به نیشابور و سبزوار، از غرب به بیابان مرکزی، از جنوب به سیستان و کرمان و از طرف شرق به دشت ناامید در افغانستان کنونی محدود است. آنچه این ناحیه را از سایر نقاط ایران جدا می‌کند، غیر از ویژگیهای جغرافیایی و اقلیمی، وجود تعداد زیادی قلعه است. در این مقاله از یک طرف، جهت شناخت پهنه فرهنگی قهستان و قلاع موجود در آن، با استفاده از متون، اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و جغرافیایی تاریخی آن مورد مطالعه قرار گرفته و از طرف دیگر، به منظور فهم حوزه کارکرد قلاع، به عنوان پایگاه‌های مهم نظامی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به بررسی میدانی قلاع و تحلیل موقعیت قرارگیری و پراکنش آنها در ارتباط با محیط پیرامونشان پرداخته شده است.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32124_41d1828f9a12ed860c148e62a7615b72.pdf

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 4 2 2013 02 19 The staircase of ruined palace plan rectification and documentation of the Artaxerxes III تصحیح پلان به همراه مستندنگاری پلکان کاخ ویران شده اردشیر سوم در تخت جمشید 159 178 32125 10.22059/jarcs.2013.32125 FA افشین یزدانی دکترای باستان شناسی دوران تاریخی Journal Article 2012 10 21 It was constructed a palace, at 4th cent B.C, at the summit of Persepolis with a broad portico and staircase before "Hadish" courtyard that has not been remained except parts of the stair way. The ruins scattering caused documentation and organizing project at 1384, in coordination with Parseh Research Foundation when there were recovered some evidence to identify that the original and preliminary plan of the staircase needed some rectification which is discussed in detail here, based on records and documents. بر روی بلندترین بخش محوطه تختگاه شهر پارسه (تخت جمشید) در حدود نیمۀ قرن چهارم پیش از میلاد کاخی ساخته شد که دارای ایوان و پلکانی گسترده رو به حیاط کاخ موسوم به «هدیش» بود که البته امروزه جز آثار شکسته و پراکنده‌ای از بخش‌هایی از پلکان آن، نشانۀ دیگری از آن باقی نمانده است و همین پراکندگی قطعه‌های پلکان بنا بود که بهانه‌ای شد تا در سال 1384 خورشیدی و در جریان یک برنامه ساماندهی و مستندنگاری دقیق که با همکاری بنیاد پژوهشی پارسه پاسارگاد انجام شد، شواهدی مسلم بدست آید که ثابت می‌کرد که طرح نخستین ارائه شده برای پلکان آن نیازمند تغییراتی است که در نوشتار حاضر به طور مفصل به همراه دلایل و مستندات لازم به آن پرداخته شده است.

https://jarcs.ut.ac.ir/article_32125_1924ccdf6a5a761f752ccae1b668950d.pdf