دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 16 1 2024 01 21 The Qumis Earthquake of 856 CE:A Review of Paleoseismological Studies of the Astaneh Fault System, Central Alborz زمین‌لرزه تاریخی 856 AD کومس: مروری بر مطالعات پارینه لرزه‌شناسی سامانه گسلی آستانه، البرز مرکزی 299 328 96948 10.22059/jarcs.2023.358711.143202 FA حمید نظری کرسی یونسکو در مخاطرات زمین شناسی ساحلی، پژوهشکده علوم زمین، تهران، ایران 0000-0002-0004-6303 ژان فرانسوا ریتز دپارتمان علوم زمین، UMR 5243, دانشگاه مونت پلیه، مونت پلیه، فرانسه 0000-0002-7351-8877 مگالی ریزا مرکز اروپایی تحقیقات و آموزش در علوم زمین زیست محیطی، سرژ، فرانسه 0000-0003-2364-5621 رضا سلامتی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران شنون ماهان سازمان زمین شناسی امریکا، صندوق پستی: 25046, M.S. 974 ، دنور، ایالات متحده امریکا 0000-0001-5214-7774 محمد علی شکری سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران ژان لوک میشلت UMR IDES، دانشگاه پاریس- جنوب، 91405 ارسی، فرانسه میشل مسلوت UMR IDES، دانشگاه پاریس- جنوب، 91405 ارسی، فرانسه محمد فروتن دانشکده زمین شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-3163-8379 شیرین زارعی کرسی یونسکو در مخاطرات زمین شناسی ساحلی، پژوهشکده علوم زمین، تهران، ایران Journal Article 2023 05 13 The Astaneh Fault is classically described as the source of the most destructive seismic event in the history in Northeastern Iran, the 856 CE Qumis earthquake with an estimated magnitude between 7.4 and 7.9. In this article, based on the results obtained from paleoseismological researches from trenches AT1, AT2, AT3, AT4 and AT5 along the Astaneh Fault, we will determine the magnitude of past earthquakes and their aftershocks. The paleoseismological study along the fault in the two argillic sagpond of Playa and Graben structures provides evidence of 5 to 8 earthquakes in the past, which were determined by using the luminescence and radiocarbon age dating. The youngest seismic rupture was observed in the AT5 trench in the period of 700 ± 20 years BP and 1370 ± 140 years IRSL age, which can be consistent with the historical rupture of the Qumes earthquake. Analysis and measurement of morphological analysis along the fault zone estimates the equivalent displacement of 3.9±0.3 meters for the penultimate earthquake. The surface rupture indicates a moment magnitude between 7.3 and 7.5, comparable to the magnitude estimated for the historical 856 Qumis event. The distribution of past events over time shows a quasi-periodic seismic pattern with a mean return period of 1800 ± 230 years گسل آستانه به‌طور کلاسیک به‌عنوان سرچشمه ویرانگرترین رخداد لرزه‌ای تاریخی در شمال خاوری ایران یعنی زمین‌لرزه 856 کومس با بزرگی تخمینی بین 4/7 تا 9/7 توصیف می­ شود. در این مقاله بر پایه نتایج به‌ دست‌ آمده از پژوهش­  های پارینه لرزه‌شناسی برآمده از ترانشه­های پنج‌گانه  AT1 AT4, AT3, AT2 و AT5 در راستای گسل آستانه به تعیین بزرگای لرزه­ های گذشته و دوره بازگشت آنها می­پردازیم. مطالعۀ پارینه لرزه‌شناسی در دو ساختگاه کفه گلی پلایا و گرابن در راستای گسله، شواهدی از 5 تا 8 رخداد ‌لرزه‌ای کهن را ارائه می­نماید که با استفاده  از تاریخ‌گذاری لومینسانس و رادیو کربن تعیین سن شده­اند. جوان‌ترین گسیخت­ لرزه‌ای در ترانشه AT5 در بازۀ زمانی BP 20 ± 700 سال و 140 ± 1370 سال سن IRSL دیده شد که می­تواند منطبق بر گسیخت تاریخی زلزله کومس باشد. واکاوی و اندازه‌گیری‌های ریخت‌ زمین ساختی در امتداد پهنه گسلی جابه­جایی هم ارز 3/0± 9/3 متر را برای زمین‌لرزه پیش از آخر برآورد می­نماید. گسیختگی سطحی نشان‌دهنده بزرگای گشتاوری بین 3/7 و 5/7 قابل مقایسه با بزرگی تخمینی برای رخداد تاریخی کومس است. توزیع رخدادهای گذشته در طول زمان نشانگر یک الگوی لرزه­ای شبه دوره­ای با دوره بازگشت میانه 230 ± 1800 سال است https://jarcs.ut.ac.ir/article_96948_ff388b3eb51f2f0f1d9a6464269c2a26.pdf