دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مطالعات باستان شناسی 2251-9297 مقالات آماده انتشار 2025 09 01 Site Size Hierarchy and the complex chiefdoms in the Bampur Valley during the Chalcolithic Period (4500-3900 B.C) سلسله مراتب محوطه ها و خان سالارهای پیچیده در دره بمپور در دوره مس سنگی (4500-3900 پ.م) Site Size Hierarchy and the complex chiefdoms in the Bampur Valley during the Chalcolithic Period (4500-3900 B.C) 103417 10.22059/jarcs.2025.383347.143304 FA حسین مرادی دکترای باستان‌شناسی . پژوهشگر آزاد زهرا رجبیون دانشجوی دکترای باستان شناسی دانشگاه مازندران حسین سرحدی دادیان دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه زابل Journal Article 2024 10 07 دره بمپور در جنوب شرق ایران در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد و پیشینه مطالعات باستان شناسی در آن به دهه 30 میلادی و حضور اشتین در منطقه باز می گردد. دره بمپور یکی از مناطق مهم در جنوب شرق ایران برای درک فرایندهای فرهنگی پیش از تاریخ به حساب می آید. مطالعات جدید باستان شناسی در این منطقه شامل بررسی فراگیر باستان شناسی آن در سال 1390 است که در آن 122 محوطه از ادوار مختلف فرهنگی شناسایی شد که 48 محوطه آن مربوط به دوران مس سنگی است که مهمترین محوطه آن تپه چاه حسینی می باشد. علاوه بر آن 47 محوطه کوچک و بزرگ دیگر با اندازه های مختلف نیز شناسایی شد که وجه اشتراک بیشتر آنها حضور سفالهای یحیی VA علاوه بر سفالهای محلی، سفال علی آباد و نوع میری کلات II است که تاریخ آنها به 4500 تا 3600 پیش از میلاد باز میگردد که این تاریخ گزاری بر اساس مطالعات جدید باستان شناسی در نقاط همسایه با دشت بمپور همچون کرمان و مکران است. محوطه های مس سنگی شناسایی شده غالبا اندازه های کوچک کمتر از سه هکتار داشتند. برای درک برخی پیچیدگی های تصمیم سازی در این جوامع محوطه ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS به سه گروه تقسیم شدند و سپس با استفاده از سایر روشهای سنجش آماری فاصله آنها از یکدیگر نیز سنجیده شد که نهایتا ارتباط معنا داری میان اندازه محوطه ها و سلسع مراتب آنها را نشان میداد. <br /><br />For a better understanding of the various aspects of complexity and site size hierarchy, the relationship between site size and the distance of each site from the others was analyzed using SPSS. Consequently, the correlation between them was calculated by Pearson R and regression tests. Ultimately, this analysis demonstrates that examining distances and sizes is meaningful. Bampur Valley in southeastern Iran, located in the central part of Iranian Baluchestan, has been a key area for understanding various cultural processes since the Chalcolithic period. To better comprehend these processes in the prehistoric era, the present article focuses on site size hierarchy, based on data related to the Yahya VA/Aliabad Period, around 4500-3900 B.C., collected from 41 sites during a survey conducted in 2009. The surveyed area spans more than 300 square kilometers along the Bampur River. The area of each site was estimated using GPS mapping, and SPSS analysis helped us classify the site sizes. Consequently, a three-level classification proved more acceptable than others, which includes: 1) sites less than 3 hectares, comprising 31 sites; 2) sites between 3-7 hectares, consisting of 7 sites; and 3) sites larger than 7 hectares, which includes only one site named Chah Hosseini, covering more than 15 hectares.<br /><br />For a better understanding of the various aspects of complexity and site size hierarchy, the relationship between site size and the distance of each site from the others was analyzed using SPSS. Consequently, the correlation between them was calculated by Pearson R and regression tests. Ultimately, this analysis demonstrates that examining distances and sizes is meaningful