2021-06-16T17:19:43Z https://jarcs.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=4138

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 بهرام آجرلو از همان آغاز، باستان‌شناسی برای سیاستمداران کاربرد سیاسی داشته است. سیاستمداران، باستان‌شناسی را برای تخریب و یا خلق تاریخ و هویت‌های کاذب ملّی و قومی به‌کار گرفته‌اند؛ و یا اینکه تلاش کرده‌اند به یاری باستان‌شناسی و با بسترسازی‌های فرهنگی، پدیده‌های اجتماعی-ـ‌سیاسیِ جامعه را کنترل و هدایت کنند؛ همچنین نقش مهم باستان‌شناسی در گسترش توریسم فرهنگی و منافع اقتصادی آن از نظر سیاستمداران دور نمانده است. باستان‌شناسی را می‌توان در پشت پدیده‌های سیاسی ناسیونالیسم، قوم‌گرایی، تجزیه‌طلبی، انترناسیونالیسم و یا فدرالیسم مشاهده کرد و هم اینکه باستان‌شناسی، مدارک تاریخی موردنیاز سیاستمداران را برای اثبات حقانیت ایده‌های سیاسی ایشان فراهم می‌کند. باستان‌شناسی و سیاست در تعامل با یکدیگرند. باستان‌شناسی مارکسیست با یک انقلاب قهرآلود ایدئولوژیکی شکل گرفت و به‌مدّت هفتاد سال، بخشی از پیکر? ایدئولوژی سیاسی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی باقی ماند. باستان‌شناسی‌های ناسیونالیست و نژادپرست در خدمت حکومت‌های تمامیت‌خواه قرار گرفتند تا جامعه مشروعیت تاریخی آنها را بپذیرد؛ در فلسطین اشغالی نیز صهیونیسم به‌وسیل? باستان‌شناسی کوشیده است به آرمان‌شهر اسرائیلِ باستان تجسم تاریخی بخشد؛ و یا اتحادی? اروپا بدین‌شیوه در تلاش است که واگرایی تاریخی ملل اروپایی را به هم‌گرایی قرن بیست و یکم متحوّل کند. هرچند که باستان‌شناسی را از سیاست، گریزی نیست اما به‌نظر می‌رسد که تنها راه حل مسئله، ترسیم چشم انداز جهانی باستان‌شناسی در چهارچوب میراث مشترک جهانی و نیز توسع? رهیافت انسان‌شناختی در باستان‌شناسی است. archaeology Colonialism European Union Marxism Nationalism politics Zionism 2011 08 23 1 13 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28692_b1524c8b56331be9a3b5d675b7f48bd2.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 بایرام آقا لاری مصطفی ده پهلوان منطقة شمال‌غرب ایران در دورة اشکانی، بخشی از ایالت نیمه مختار آتروپاتن بوده است. این منطقه در دوران اشکانی در معرض تحوّلات و رخدادهای سیاسی ـ فرهنگی متعدّدی قرار گرفته است ولی با این وجود در مطالعه و شناسایی این منطقه با فقر مواد فرهنگی، دورة اشکانی مواجه هستیم. هرینک و کامبخش‌فرد نیز به این موضوع اذعان داشته‌اند. در دو دهة اخیر، بررسی‌های میدانی و کاوشهای متعددی در منطقه صورت گرفته است که مطالعه و بررسی داده‌های آنها یقیناً افق روشن‌تری از دورة اشکانی منطقة شمال غرب ایران را پیش روی ما قرارخواهدداد. یکی از این موارد، محوطة کهنة پاسگاه تپه سی است که در راستای پروژة نجات‌بخشی سد خداآفرین در کنار دیگر محوطه‌ها در قالب دو فصل مورد کاوش قرار گرفته است. با توجه به فقر مادّی منطقه در دورة اشکانی، بی‌شک مواد و داده‌های به‌دست آمده از این محوطه، بخشی از خلأ و ابهامات مادّی ـ فرهنگی و چگونگی تعاملات فرهنگی منطقه را پوشش خواهد داد. بدین منظور، نگارندگان در این مقاله سعی در معرّفی و مطالعة تطبیقی یافته‌های دورة اشکانی این محوطه با دیگر محوطه‌های همزمان دارند تا به گونه‌ای، گامی مؤثر در مطالعة کمّی و کیفی داده‌ها و میزان تعاملات دوسویه در شمال غرب ایران با مناطق همجوار در دورة اشکانی برداشته باشند. Atropatene Khodā-āfarin North West old mound of Pāsgāh Tappeh Si Parthian 2011 08 23 15 43 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28693_e57f8b170b49046cf3544356afd369c0.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 هما ایرانی بهبهانی مریم برنجی در سالهای اخیر با افزایش روند گسترش شهرها‌، علاوه بر کاهش تدریجی محیط‌های طبیعی درون‌شهری، پیوستگی بین محیطهای طبیعی نیز از بین رفته به‌طوری‌که محیطهای طبیعی درون‌شهری همچون لکه‌هایی مجزا از بستر طبیعی پیرامون شهر درون بافت شهری محصور شده‌اند. از طرفی آثارتاریخی درون شهرها‌، که به عنوان تنها نشانه‌های باقی مانده از تمدنهای قبل مطرح بوده‌، نیز همچون محیطهای طبیعی تحت تأثیر روند گسترش شهرها و افزایش جمعیت‌، در معرض نابودی قرارگرفته و از کیفیت آنها کاسته شده است. هدف اصلی این تحقیق، ایجاد پیوستگی و حفاظت توسط مسیرهای سبز بین ساختارهای طبیعی و تاریخی درون و اطراف شهرهاست به‌طوری‌که شبکه‌ای به هم پیوسته و مرتبط از ساختارهای طبیعی و تاریخی ایجاد شود. در این تحقیق از تلفیق دو رویکرد زیست‌محیطی منظر و تاریخی استفاده شده است تا دیدی همه‌جانبه نسبت به هر دو ساختارطبیعی و تاریخی ایجاد شود. روش پژوهش در این تحقیق‌، عبارت است از: جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات‌، مشخص کردن ساختارهای طبیعی و تاریخی ری‌، روی‌هم گذاری ساختارهای طبیعی و تاریخی در جهت رسیدن به مهمترین ارتباطات بین آنها برای ایجاد مسیرهای سبز‌، تعریف مسیرهای سبز اصلی و در نهایت تعریف شبکه طبیعی ـ تاریخی. به منظور برآورده کردن هدف تحقیق‌، شهرری به عنوان شهری تاریخی که نشانه‌های تمدن چندهزار ساله را در خود داراست و دارای پتانسیلهای طبیعی متعددی از جمله فضاهای سبز و باز فراوان در درون و اطراف شهر است به عنوان نمونة مورد مطالعه انتخاب شده است. نتیجة این تحقیق، ارائة طرح راهبردی‌، برای ایجاد شبکه پیوستة تاریخ و طبیعت توسط مسیرهای سبز بوده تا ضمن حفاظت از ساختارهای طبیعی و تاریخی درون‌شهری، شبکه ای یکپارچه و مرتبط از این دو ساختار نیز ایجاد شود. city Coherence green route history nature Rey 2011 08 23 45 64 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28694_cd1a34db852b31c70d9b04057ee25a7c.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 احمد چایچی امیر خیز عصر مفرغ قدیم در خاورمیانه، مقارن با رویدادهای بزرگی مانند تشکیل اوّلین دولت‌شهرها، آغاز شهرنشینی و گسترش خط و کتابت است. آثار فرهنگی در ابتدای این دوره، در بسیاری از مناطق خاورمیانه شامل قسمت غربی ایران، قفقاز، آناتولی، لوانت و شمال میانرودان همانندی‌های شگفت‌آوری از خود نشان می‌دهند و به اسامی مختلفی نامگذاری شده‌اند. با وجود سابقة طولانی در پژوهش‌های این دوره، داده‌های موجود در تحلیل تحوّلات آن از ارزش یکسانی برخوردار نیست که از علّت‌های آن می‌توان به حجم و نوع متفاوت کارهای میدانی و داده‌ها، روش‌های میان رشته‌ای متفاوت، پیشداوری‌ها و زمینه‌های ذهنی ناشی از تحوّلات بین‌المللی اشاره کرد. در طی سه دهة اخیر، کاوش‌ها و بررسی‌های متعدّد باستان‌شناختی در شمال‌غربی و مناطق مرکزی ایران صورت گرفته که دامنة نفوذ این فرهنگ را به طرف مشرق، گسترش چشمگیری داده و منطقة ارومیه را به همراه حوضة ارس و رودخانة کورا در قلب این فرهنگ قرار داده است.علاوه بر این، مطالعات میان‌رشته‌ای چندی در این ارتباط به انجام رسیده است که برخی از آنها در قالب پایان‌نامه‌های دکتری ارائه گردیده و اطلاعات فراوانی را در اختیار ما قرار داده است. مقاله حاضر، کوششی است در تحلیل نتایج حاصل از این تحقیقات و بررسی تحوّلات این دوره که با توجه به زمینة جغرافیایی و ارتباطات آن با مناطق همجوار صورت گرفته است. Central Plateau of Iran Central Zagros Early Bronze Age northwest of Iran 2011 08 23 66 80 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28695_7d100326cc6d894d25f3ae9c421853ac.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 فرهنگ خادمی ندوشن محمد نایب پور بیتا سودایی با مطالعة ترکیب درصد فلزّی مسکوکات نقره‌ای می‌توان به تحلیل و توضیح مکانهای ضرب سکّه و شناسایی معادن آنها پرداخت. از سوی دیگر در دور? اشکانیان برای اولین بار شاهد نام ضرابخانه بر روی مسکوکات هستیم که می‌تواند راهگشای مسائل اقتصادی، سیاسی و حتی شناسایی معادن آنها باشد. سکّه‌های مورد مطالعه، مربوط به ضرابخانة همدان بوده و از معادن نقره به‌صورت غال‌گذاری استحصال شده است. ترکیبات این مسکوکات، شبیه به ترکیبات مواد معدنیِ برداشت شده برای ضرب سکّه است. افزایش جمعیت و گستردگیِ دادوستد علاوه بر ذوب مجدّد فلز نیاز به منابع جدید را ضروری می‌نماید. در این مقاله با مطالعة ترکیبات شیمیایی سکّه‌های اشکانی، به شناسایی معادن و کارگاههای مورد استفاده در ضرب سکّه می‌پردازیم، تا حداقل تعداد کارگاههای ذوب فلز نقره را در یک ضرّابخانه و در زمان حکمرانی پادشاهان این سلسله مشخص می‌نماییم. Chemical compositions Coins Medes mint houses Parthians silver 2011 08 23 79 88 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28696_76efe7aaf03a135a2a52994dd5dc9d12.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 احمد صالحی کاخکی حسام اصلانی براساس مطالعات میدانی و بررسی‌های مقدّماتی آزمایشگاهی بر روی آثار تزئینی گچی در ایران دوران اسلامی، مشخص گردید که کمینه 12 گونة مختلف از تزئینات، گچی وجود دارند که در هرگونه، جزئیات فنی به‌کار گرفته شده در اجرا، بسته به مواد متشکله و روش عمل‌آوری، شیوة شکل‌دهی، و میزان برجستگی تزئینات متفاوت است. برخلاف دو نوع طبقه‌بندی رایج پیشین که بر اساس شیوة شکل‌دهی و میزان برجستگی انجام می‌گرفت، این نوع طبقه‌بندی، چون براساس جزئیات فنی و روش اجرایی تزئینات ارایه می‌گردد، همخوانی بیشتری با اهداف فن‌شناسی آثار داشته و در حوزة باستان‌شناسی و نیز حفاظت و مرمّت، کارایی مؤثّرتری خواهد داشت. براساس جزئیات فنی، تزئینات گچی در آرایش معماری دوران اسلامی ایران به گونه‌هایِ تزئینات گچی با برجستگی زیاد، نیم‌برجسته، قالبی، کُشته‌بُری، کُپ‌بُری، تلفیق با مصالحی چون شیشه یا کاشی، تزئینات گچی مجوّف شامل دو نوع تُنگ‌بُری و مشبک، فتیله‌ای، گچ‌بری روی آیینة تخت، گچ‌بری روی سیم گِل، و معرق‌های گچی، قابل تقسیم است. an architectural decorations Islamic period Stucco technology 2011 08 23 89 1069 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28697_fe00ba682154613f29d869bb3dea9158.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 عمران گاراژیان وحید عسگر پور در این مقاله در بستر شرح نظریات معطوف به تطوّر فرهنگی در انسان‌شناسی و باستان‌شناسی و ارائ? تاریخچ? مختصری برای این نظریات، سیر تطوّری سفال‌گری در لایه‌های مربوط به دوران پیش از تاریخ قلعه‌خان مورد بررسی و مداقه قرار می‌گیرد. با به آزمون گذاشتن متغیرهای مختلف سفال‌گری چنین بحث خواهد شد که هرچند تطوّرگرایی فرهنگی قادر است خط سیر دگرگونی‌های در زمانی را بر روی مواد فرهنگی، توصیف و تا حدّی تبیین کند، با این حال، بررسی جامع این تطوّرات، بدون در نظر گرفتن زیست‌بوم (شامل زمین‌سیما، سازمان اجتماعی، مناسبات اجتماعی درونی و برونی، مناسبات با دیگر محتویات محیطی و نحو? تعامل با محیط زیست) امکان‌پذیر نبوده و تفاسیر واقع‌نمایی را به‌دست نمی‌دهند. از میان سنجش‌های متنوع آماری بحث می‌شود که تطوّر سفال‌گری در قلعه‌خان هرچند رو به پیچیدگی و گستردگی می‌گذارد، اما این به‌معنای تکامل فناوران? آن نیست؛ سفالینه‌ها در طول زمان تنها تغییر با از صورتی به‌صورتی دیگر، خود را با زیست‌بوم خویش منطبق می‌ساخته‌اند. cultural evolution evolutionary archeology Pottery Qal’eh Khān 2011 08 23 107 131 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28698_8430fea9f157686b7f28764dbca0adec.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 حسن فاضلی نشلی حجت دارابی یوسف فلاحیان رضا ناصری تپة سگزآباد از جمله اوّلین محوطه‌هایی است که طی سلسله پژوهشهای باستان‌شناس دانشگاه تهران در دشت قزوین مورد کاوش قرار گرفته است؛ نتایج این پژوهشها حاکی از وجود استقراری مداوم از اواخر هزارة سوم تا اواسط هزارة اوّل ق.م. می‌باشد. اما طی کاوش اخیر دانشگاه تهران در مهر و آبان سال 1387، تپة سگزآباد تاریخ‌گذاری مطلق شد. براساس نتایج به دست آمده، استقرار محوطه در حدود 1700 ق.م. شروع شده و نیز جنوب تپه، حاوی لایه‌های استقراری اواسط هزارة چهارم ق.م. می‌باشد؛ طی این کاوش، مشخص شد که حدّفاصل بین دو محوطة سگزآباد و قبرستان احتمالاً دارای لایه‌های استقراری نیمة دوم هزارة چهارم ق.م. می‌باشد که به وسیلة حجم بالای رسوبات، دفن شده است؛ بر این اساس، این احتمال نیز می‌رود در دورة مس سنگیِ جدید، استقرار تپه قبرستان به طرف شرق گسترش یافته باشد. absolute dating Bronze Age Iron Age New Chalcolithic (Copper-Stone) Age Relative dating Sagzābād Mound 2011 08 23 133 158 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28699_b434c50b2f8d18cc1fce658fb49ec228.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 جواد نیستانی عباس نامجو مهدی موسوی کوهپر به نوشته طبری و بنابر تحقیقات تاریخی، مهرنرسی وزیر اعظم بهرام پنجم(439 ـ 421م.) در ولایت اردشیرخره، بناهای زیادی ساخت. او ضمن ساخت بناهای عام‌المنفعه، چهار آتشکده در چهارروستا از منطقه دشت بارین از ولایت اردشیرخُره بنا نهاد. مقال? حاضر مکان‌یابی دقیق آتشکده‌های یادشده براساس آگاهی‌های موجود در منابع تاریخی، مطالعه مسیرهای ارتباطی بین شهر بیشاپور و اردشیرخُره بنابر تحقیقات میدانی و باستان شناسی و بررسی ویژگیهای معماری آتشکده‌های موجود بر سر راه دو مسیر اصلی و عمد? این دو شهر است. بدین‌منظور عمد? تحقیقات باستان شناسی دراین‌باره بررسی شده و مورد نقد قرارگرفته و پیشنهادی برای تعیین موقعیت آتشکده‌های یادشده، ارائه گردیده است. Ardashir Khorrah Bishapour Fars Mihr Narrseh Sassanid 2011 08 23 159 176 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28700_fdc3f242b11b5d459be1640b88e7b2ff.pdf

2011-08-23 10.22059

Journal of Archaeological Studies 2251-9297 2251-9297 1390 3 1 سیما یداللهی عباس یلوه ای حدود یک ونیم قرن پیش، چیزی به‌نام یا با مضمون باستانشناسی، در ایران وجود قابل ملاحظه‌ای نداشت امّا اکنون دارد. این شاخه از علوم انسانی، به عنوان یکی از پیامدهای نفوذ سیاسی اقتصادی جهان غرب در ایران ظاهر شد و پس از طی فراز و نشیب‌هایی، به وضعیت امروزی خود رسید؛ یعنی اکنون، باستانشناسی در سطوح مختلف جامع? ایران جایگاه خاصّی دارد. اما این یک سخن کلّی است، و اگر بر چشم‌انداز عمومی باستان‌شناسی در ایران نظر کنیم، ضرورت نقد را قویاً درک خواهیم کرد؛ که خود امری طبیعی است. از نظر رابطه با باستان‌شناسی و تلقی از این کلمه یا رشته و حرفه، امروزه چند سطح فرهنگی را می‌توان در ایران از هم تمیز داد: عام? مردم که بدن? اصلی جامعه را تشکیل می‌دهند؛ اقشار تحصیلکرده ولی غیر باستان‌شناس؛ سیاستمداران و ارباب رسانه، به ویژه رادیو و تلویزیون که نمایندگی نظام سیاسی را به عهده دارند، و بالاخره جامع? باستان‌شناسی ایران؛ شامل دانشجویان و اساتید باستان‌شناسی در دانشگاهها و افراد شاغل در این رشته. با توجه به شرایط عمومی فرهنگی، اجتماعی و تاریخی در ایران، پیش‌بینی می‌شود جایگاه باستان‌شناسی در بین این چهار قشر، واجد تفاوتها و تشابهات خاصی باشد که آگاهی از آنها می‌تواند برای باستان‌شناسان ایرانی و جامع? باستان‌شناسی ایران مفید، و در عین حال، هشداردهنده باشد. different social layers Iranian archeology Media Problems strategies and solutions Theoretical Foundations 2011 08 23 177 194 https://jarcs.ut.ac.ir/article_28701_64ebca3faa614e9dc300a3a375c26198.pdf