خدیجه غلامی؛ یعقوب محمدیفر
چکیده
در اوایل سدۀ سوم میلادی، ایران شاهد تحولات سیاسی و نظامی عمیقی بود که به ظهور یکی از بزرگترین سلسلههای تاریخ این سرزمین، یعنی ساسانیان، انجامید. براساس منابع تاریخی اردشیر برای تسلط بر فارس، بهویژه ...
بیشتر
در اوایل سدۀ سوم میلادی، ایران شاهد تحولات سیاسی و نظامی عمیقی بود که به ظهور یکی از بزرگترین سلسلههای تاریخ این سرزمین، یعنی ساسانیان، انجامید. براساس منابع تاریخی اردشیر برای تسلط بر فارس، بهویژه نواحی جنوب آن چندین نبرد را انجامداده است. در مطالعات باستانشناسی ساسانی، خاندانهای جنوب فارس در دورۀ گذار از اشکانیان به ساسانیان مغفول مانده است. پژوهش حاضر بر آن است باتوجهبه شواهد تاریخی خاندانهای قدرت در جنوب فارس را شناسایی کند تا به این پرسش پاسخ دهد که، کدام دادههای باستانشناسی وجود قدرتهای محلی را در دورۀ اشکانی در جنوب فارس نشان میدهند؟ همچنین، ارتباط این خاندانها با حکومت اشکانی و روشهای «اردشیر» برای مقابله با آنان بررسی میشود. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای و میدانی انجام شده است. منابع تاریخی از خاندانهای «نوشزاد» و «سباک» در ابرساس و «میلادیان» در لارستان و قدرتهایی مانند «هفتواد» در کجاران و «سنطرق» در بحرین یاد میکنند. براساس منابع تاریخی، شیوههای نظامی، دیپلماسی و پیوند با خاندانهای اشکانی، از راهکارهای ساسانیان برای تثبیت قدرت و مشروعیت در ایران و بهویژه در جنوب فارس بوده است؛ همچنین، یافتههای باستانشناسی نشان میدهد خاندانهای قدرت در جنوب فارس حضور داشتند. محوطۀ تمب بت بهعنوان یک مقر شبهشاهی در دورۀ اشکانی، نشانی از وجود قدرت در جنوب فارس است. عوامل قدرت این خاندانها شامل پیوندهای خویشاوندی با پارتیان، موقعیت ژئوپلیتیکی، کنترل راههای تجاری و شبکهای از قلعهها (براساس گاهنگاری سفالی قعلههای منطقۀ هرمز فارس در پژوهش است.
