ایلشات بخشیهف
چکیده
این پژوهش به بررسی نقش سنگ بهعنوان جانشین نمادین پیکر متوفی در آئینهای تدفینی حوزۀ فرهنگی اسروبنایا-آندرونوو در اواخر عصر مفرغ در منطقۀ اورال جنوبی میپردازد. مبنای پژوهش، دادههای بهدستآمده ...
بیشتر
این پژوهش به بررسی نقش سنگ بهعنوان جانشین نمادین پیکر متوفی در آئینهای تدفینی حوزۀ فرهنگی اسروبنایا-آندرونوو در اواخر عصر مفرغ در منطقۀ اورال جنوبی میپردازد. مبنای پژوهش، دادههای بهدستآمده از گورستان تپهای کاشکاروفسکی (واقعدر بخش ماورالنهر از اورالِ باشقیرستان) است، بهویژه گور شمارۀ ۳ از تپۀ شمارۀ ۵ که در آن یک استل سنگی انساننما کشف شد و بهعنوان عنصر مرکزی یک «سنوتاف» (قبر یادبود بدون جسد) تفسیر گردید. بهنظر میرسد که در این بستر، سنگ علاوهبر داشتن کارکردی مقدس، جایگزین بدن غایب متوفی نیز بوده است. این پژوهش گونهشناسی مجموعههای مشابه را ارائه کرده و آنها را بر اساس نحوۀ قرارگیری عمدی و ویژگیهای سنگها در گودالهای تدفین به چهار گروه تقسیم میکند؛ گروه A سنگهای شبیه استل که در گودالهای تدفین قرار داده شدهاند. گروه B سنگهای منفرد که بهطور عمدی در کف گودال گذاشته شدهاند و گاه حالت بدن خمیده را شبیهسازی میکنند. گروههای C و D شامل سنوتافهایی با چند سنگ یا یک تختهسنگ منفرد در کف قبر قرار گرفته است. گودال تدفین با استل سنگی در گورستان کاشکاروفسکی درواقع یک مجموعۀ تدفینی سنوتاف منحصربهفرد است که در آن قرار دادن عمدی سنگ در کف گودال را میتوان با اطمینان به آئین جایگزینی بدن متوفی نسبت داد. تعداد اندک نمونههای مشابه، نشاندهندۀ غیرمعمول بودن این رسم در آئین تدفینی مردم اسروبنایا-آندرونوو در جنگلاستپ اورال جنوبی در اواخر عصر مفرغ است. خاستگاه این سنت همچنان نامشخص است، اما پیوند آن با سنتهای تدفینی آلاکول-فدوروفو در محوطههای اورال جنوبی و قزاقستان شناسایی شده است. برای تأیید این فرضیه، لازم است دامنۀ منابع باستانشناسی گسترش یابد.
