خلیل الله بیک محمدی؛ فهیمه رحمانی
چکیده
محوطۀ تپۀ پشتفرودگاه در دشت ملایر، در زمرۀ محوطههای شاخص جوامع نیمهکوچرو با اقتصاد معیشتی دامداری، از اواخر نوسنگی جدید در زاگرسمرکزی بهشمار میرود. در این دوران با تثبیت شیوههای کشاورزی ...
بیشتر
محوطۀ تپۀ پشتفرودگاه در دشت ملایر، در زمرۀ محوطههای شاخص جوامع نیمهکوچرو با اقتصاد معیشتی دامداری، از اواخر نوسنگی جدید در زاگرسمرکزی بهشمار میرود. در این دوران با تثبیت شیوههای کشاورزی و دامداری، منجر به گسترش و تنوع در ساخت ابزارهایی از مواد خام سنگ و بهویژه بقایای جانوران (استخوان) شده است. بقای استخوانهای جانوری بهدلیل دارا بودن ویژگیهایی همچون: انعطافپذیری، قابلیت پرداخت، مقاومت نسبی و دسترسی آسان، نقش مهمی در زندگی و معیشت جوامع نوسنگی داشته است. در این پژوهش، تعداد محدودی از ابزارهای استخوانی که با ابعاد و ویژگیهای ظاهری و عملکردی مختلف بهدست آمده از محوطۀ تپۀ پشتفرودگاه به روش توصیفی-تحلیلی و مقایسهای با سایر محوطههای شاخص زاگرسمرکزی مورد بررسی قرار خواهند گرفت. پرسش نخست در این باب آن است که، ابزارهای استخوانی بهدست آمده از محوطۀ پشتفرودگاه ملایر دارای چه ویژگیها و خصوصیات ریختشناسی و عملکردی هستند؟ دوم، با توجه به ساختار ابزارها، چه نقشی در زندگی روزمرۀ جوامع کوچرو و به چهمنظور مورداستفاده بودهاند؟ و پرسشآخر، بین ابزارهای این محوطه و سایر محوطههای همعصر و همافق خود، قرابت ساختاری و کارکردی وجود دارد؟ این پژوهش بهدنبال اهدافی چون: تحلیل ویژگیهای ریختشناسی، فناوری هوشمندانۀ مردمان و کارکرد احتمالی آنها و با کمک گرفتن از مطالعات باستانشناسی تجربی بوده است. یافتهها نشان میدهد که ابزارها عمدتاً دارای بدنۀ مخروطی، نوکتیز و سطح صیقل یافتهاند و آثار سایش که نشانگر استفادۀ مکرر بوده، قابل مشاهده است. نتایج این پژوهش بر اثبات نوعی تخصصگرایی در ساخت ابزارهاست؛ آگاهی درست از خواص موادخام استخوانی و شکلگیری نظام فناورانه همراه با ساختار اجتماعی پویا در دوران نوسنگی، بهویژه در جامعۀ نیمهکوچرو دامدار تپۀ پشتفرودگاه دلالت دارد؛ چراکه با تحلیل ابزارها و بازسازی جنبههای معیشتی میتوان تاحدی ساختار اجتماعی جوامع پیشازتاریخ را بررسی و درک بهتری در نحوۀ ساخت، استفاده و کاربرد از نوع ابزارهای استخوانی، بهویژه درفش و سوزنها در جوامع نوسنگی کوچرو ارائه کرد.
