رحمت عباس نژاد سرستی؛ سیدکمال اسدی اجایی؛ شیینگ ژو؛ هنگامه خیری ملکشاه
چکیده
پس از گذشت 70 سال هنوز اطلاعات بسیار اندکی درمورد دورههای فراپارینهسنگی، نوسنگی بدونسفال و نوسنگی باسفال در دشتهای شرق مازندران داریم. روشهای کاوش غیرقابل اعتماد، اعمال سلیقۀ شخصی در جمعآوری ...
بیشتر
پس از گذشت 70 سال هنوز اطلاعات بسیار اندکی درمورد دورههای فراپارینهسنگی، نوسنگی بدونسفال و نوسنگی باسفال در دشتهای شرق مازندران داریم. روشهای کاوش غیرقابل اعتماد، اعمال سلیقۀ شخصی در جمعآوری دادهها و تحلیلهای نامشخص ازجمله مسائلی است که در کاوشهای کوون در غارهای هوتو و کمربند با آن مواجه هستیم. علاوهبر این، هیچ گزارش دقیقی از سفال غارها توسط کوون وجود ندارد. در سالهای بعد نیز تنها اطلاعات کلی و چند تصویر و طرح توسط باستانشناسان منتشر شد که اگرچه مفید بود، اما کافی نبود. در دو دهۀ اخیر باوجود کاوشها و بررسیهای میدانی انجامشده، تلاشی برای معرفی سفال پوک نوسنگی کاسپی صورت نگرفته است. توقتپه و تپه ولیکی، واقعدر دشت نکا، دو محوطۀ فرهنگ سفال پوک نوسنگی کاسپی هستند که بیش از 2500 قطعه متعلق به دورۀ نوسنگی از آنها بهدست آمده است. تجزیه و تحلیل این دو مجموعۀ سفال نوسنگی نیاز به تجدیدنظر در مفروضات ما درمورد گونۀ سفالی را نشان میدهد. تنوع در تولید و تزئین منعکسکنندۀ تولیدات خانگی است، اگرچه آنها الگوی خاصی را در سطوح منطقهای و فرامنطقهای نشان میدهند. ما تصور میکنیم، درحالیکه برخی محققین از این سفال با عنوان جیتونی/چخماقی یاد کردهاند، مقایسۀ آنها با استفاده از تاریخگذاریهای مطلق جدید، احتمالاً داستان دیگری را بیان میکند. قطعات ارائه شده در این پژوهش را میتوان به دو گروه تقسیم کرد؛ منطقهای و فرامنطقهای، که اکثریت آن متعلق به نوع پوک نوسنگی کاسپی هستند. قدمت طوقتپه حاکی از آن است که لایههای نوسنگی باسفال مربوط به 5800-6250پ.م. است. درحالیکه، تاریخگذاری از هوتو نشان میدهد که این دوره در حدود 6400پ.م. و در تپه ولیکی حدود 6600پ.م. آغاز شده است. درنتیجه فرهنگ سفال پوک نوسنگی کاسپی در منطقۀ شرق مازندران درحالحاضر قدیمیترین فرهنگ نوسنگی در شمالشرق ایران محسوب میشود.
