وحید پور زرقان؛ مریم علیزاده؛ مهدی رازانی
چکیده
استان کرمان، پهناورترین استان کشور در جنوبشرقی فلاتمرکزی ایران است. این استان دارای محوطههای باستانی زیادی مانند: جیرفت، یحیی، تل ابلیس و غیره است. تا بهحال آثار فلزی بسیاری از این محوطهها ...
بیشتر
استان کرمان، پهناورترین استان کشور در جنوبشرقی فلاتمرکزی ایران است. این استان دارای محوطههای باستانی زیادی مانند: جیرفت، یحیی، تل ابلیس و غیره است. تا بهحال آثار فلزی بسیاری از این محوطهها بهدست آمده است که اکثراً در موزهها نگهداری میشوند. در این پژوهش به بررسی دو شئ مسی متعلق به موزۀ هرندی کرمان، شئ 1 با شمارۀ ثبتی 11593 به فرم ظرف و شئ 2 با شمارۀ ثبت 11594 به فرم آینه یا ابزاری کاربردی، مورد پژوهش قرار گرفته است. پرسشی که در این پژوهش مطرح میشود این است که روش ساخت، ترکیب آلیاژی، شناسایی و پایداری محصولات خوردگی اشیاء مفرغی موزۀ هرندی چیست و این عوامل چه نقشی در پایداری این دو شئ مفرغی دارند؟ به اینمنظور از تجهیزات آنالیزی، رادیوگرافی با استفاده از اشعۀ ایکس، SEM-EDX و (XRD) استفاده شد. باتوجه به آنالیزهای دستگاهی اشعۀ ایکس، میکرسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیفسنجی پراش انرژی پرتو ایکس مشخص شد که این آثار دارای آلیاژ با ترکیب (Cu-As) هستند که باتوجه به درصد بالای عنصر آرسنیک در این آثار جز مفرغهای آرسنیکی محسوب میشوند که از کارپذیری و چغرمگی خوبی برخوردار هستند؛ همچنین آنالیزهای میکرسکوپ الکترونی روبشی نشان میدهد که این دو شئ به روش کارسرد (Cold-working) و تابکاری (Annealing) ساخته شدهاند. تصاویر رادیوگرافی نشاندهندۀ مغز سالم فلزی در این دو شئ است. در آنالیز دستگاهی XRD که بهمنظور شناسایی خوردگیها (آسیب) اصلی برروی این آثار استفاده شد، نشاندهندۀ محصولات خوردگی کلریدی، کربناتی و اکسیدی، شناسایی شده است. باتوجه به pHسنجی محصولات خوردگی و مطابقت آن با دیاگرام پوربه، مهمترین محصولات خوردگی در pH=4.5, 5 مربوط به مالاکیت، آتاکامیت و بروچانتیت است که باتوجه به آنالیز دستگاهی پراش اشعۀ ایکس، این محصولات خوردگی برروی آثار موجود، تأیید شده است.
