یک تاریخچۀ لایهنگاری از سرگذشت دروازۀ پردیس پارسه در تل آجری
دوره 18، شماره 2، آبان 1405، صفحه 137-171
https://doi.org/10.22059/jarcs.2026.416545.143422
علیرضا عسکری چاوردی، پی یرفرانچسکو کالیری
چکیده بنای مکشوفه در محوطۀ باستانی تل آجری در سه کیلومتری شمالغربی تختجمشید طی 13فصل کاوش به استناد کتیبههای مکشوفه و کاربری آن بهعنوان دروازهای همتای دروازۀ ایشتار بابل شناخته شد. لایهنگاری این بنا دورۀ قبل از ساخت بنا(0) ساخت دروازه (دورۀ 1)، زمان ترکشدن بنا (دورۀ 2)؛ سکونت مجدد در مقیاس محلّی (دورۀ 3)؛ غارت و نابودی با منشأ انسانی و طبیعی؛ زلزله (دورۀ 4)، و غارت آجرهای بنا در سدههای میانۀ اسلامی: دورۀ سلجوقی (دورۀ 5) و آلمظفر (دورۀ 6) را نشان میدهد. تاریخگذاری مطلق پنج نمونۀ استخوان از تل آجری با قابلیت پایین اطمینان رادیو کربن برای عصر آهن ایران (800-400 پ.م.) نشاندهندۀ احتیاط در پذیرش مطالعات کمّی است. تاریخگذاری نسبی ساخت دروازه، جنبههای دیرینهنگاری 13آجر نبشته، نَه با شیوۀ نگارش ایلامی و بابلی در کتیبههای هخامنشی داریوش اول و جانشینانش، بلکه با نشانههای متأخر سنّت دورۀ ایلام نو و بابل نو، قدمت آجرهای لعابدار تل آجری که از نظر فنی به شیوۀ باستانیتری نسبت به آجرهای شوش یا تختجمشید تعلق دارد و کارکرد احتمالی نسخهای از دروازۀ ایشتار بابل درنظر گرفت که در تئوری باید به احتمال زیاد در دورۀ سلطنت کوروش و مرتبط با فتح بابل در سال 539پ.م. باشد. تمام عناصر قویاً حکایت از پایهگذاری دروازۀ تل آجری قبل از ساخت دژ شاهی تختجمشید توسط داریوش اول، به احتمال در بازۀ زمانی 539 تا 518پ.م. دارد.

