علیرضا عسکری چاوردی؛ پی یرفرانچسکو کالیری
چکیده
محوطۀ باستانی معروف به تَل آجری در 3کیلومتری شمالغرب تختجمشید در محل معروف به «باغ فیروزی» قرار دارد. در محدودۀ باغ فیروزی همواره این پرسش محوری در پژوهشهای باستانشناسی هخامنشی مطرح بوده ...
بیشتر
محوطۀ باستانی معروف به تَل آجری در 3کیلومتری شمالغرب تختجمشید در محل معروف به «باغ فیروزی» قرار دارد. در محدودۀ باغ فیروزی همواره این پرسش محوری در پژوهشهای باستانشناسی هخامنشی مطرح بوده که کارکرد بناهای واقعدر این مکان چه بوده است؟ درنتیجۀ 13فصل کاوش باستانشناسی هیأت مشترک ایرانی-ایتالیایی (1402 - 1390ه.ش.) در چارچوب پروژۀ «از کاخ تا شهر» چشماندازی نو در بخش فیروزی گشوده شد. این افق تازه، کشف دروازهای در پردیس پارسه، به شکل ساختمانی با جهت شمالغرب-جنوبشرقی است که حدود 20درجه از محور شرقی-غربی بهطرف شمال انحراف دارد، با ابعاد 06/29×07/39متر با یک راهرو و اتاق مرکزی بین دو دیوار ستبر که هرکدم به عرض 47/10متر است. دسترسی به این اتاق ازطریق دو راهرو امکانپذیر بوده است. با کشف کتیبههای میخی بابلی و ایلامی و باتوجه به کارکرد بنا مشخص شده که این بنا دروازۀ یادمانی بوده است. این دروازۀ باشکوه در مقیاس وسیعتری طرح دروازۀ معروف ایشتار (حدود ۵۸۰پ.م.) را تکرار میکند، که پیش از ساخت تختگاه تختجمشید در دورۀ یکی از دو پادشاه نخستین پارسیان بنا شده است. بهنظر میرسد هدف از ساخت این دروازه نشاندادن فتح شهر بابل در سال ۵۳۹پ.م. در دورۀ کوروش بزرگ بوده است. بنا بهطور کامل از آجر و خشت ساخته و نمای سرتاسر دیوارها با آجر لعابدار تزئین شده است. تزئین بخش پایین دیوارها دارای نقوش هندسی و گل است. آجرهای لعابدار متعدد کشفشده از آوارهای بنا نشان میدهد که سرتاسر سطوح دیوارها با نقوش حیوانات اسطورهای گاو نر و حیوان ترکیبی موشخوشو تزئین شده است. این بنای تاریخی امکان دسترسی به باغ سلطنتی (پردیس) را فراهم میکرده که شامل کاخ بزرگ بوده و اکنون ویرانههای آن در محوطۀ فیروزی 5 بهجای مانده است. این دروازۀ یادمانی در دورۀ هخامنشی متروک و سپس بر اثر زمینلرزهای بزرگ تخریب شده و در دورههای بعد دیوارهای آن به غارت رفته است.
